АНУ Ирак дахь сүүлчийн баазуудаа өнөөдөр орхиж, бүс нутгийн тэнцвэрийн эрсдэлийг дахин сөхөв

АНУ-ын үлдсэн хүчин Лхагва гарагт Ирак дахь сүүлчийн баазуудаа орхин гарна гэж Reuters мэдээлэв. Энэ нь бүс нутгийн хүчний тэнцвэр, аюулгүй байдлын ирээдүйтэй холбоотой эргэлзээг дахин сэргээж, Ирак дотор ч янз бүрээр хүлээн авч буй үйл явдал болж байна. Зарим иракчууд гадаадын цэрэг буцахыг нааштай гэж үзэж байгаа бол нөгөө хэсэг нь “аюулгүй байдлын хоосон орон зай” үүсэх вий гэж болгоомжлон ярьж байна.

АНУ 2003 онд Саддам Хусейний дэглэмийг түлхэн унагаж, олон жил үргэлжилсэн ажиллагааны дараа 2011 оны сүүлээр нэг удаа цэргээ гаргасан. Гэвч 2014-2017 онд дахин оролцож, Вашингтоны оролцоо Иракт бүрэн тасраагүй билээ. Хорь гаруй жилийн дайнд 4,500 орчим америк цэрэг амиа алдсан бөгөөд энэ удаагийн суурь шийдвэр 2024 онд гарсан гэж мэдээлэлд дурдсан байна. Тиймээс энэ гарц зөвхөн нэг өдрийн шилжилт биш, урт хугацаанд хуримтлагдсан улс төр, аюулгүй байдлын тооцооллын төгсгөл мэт харагдаж байна.

Иран энэ үйл явцыг өөрт нь стратегийн давуу тал авчрах алхам хэмээн үзэж, дэмжиж буй байр суурь илэрхийлжээ. Ирантай холбоотой зэвсэгт бүлэглэлүүдийг судалдаг, Иракийн аюулгүй байдлын шинжээч Жасим аль-Бахадли “Эвслийн цэргүүд гарч явах нь Ираны хувьд стратегийн ач холбогдолтой бөгөөд ашигтай алхам” гэж хэлсэн байна. Түүнчлэн Ираны парламент дахь үндэсний аюулгүй байдлын байнгын хорооны дэд дарга Амир Хаяат Мокаддам “Америкчууд гарч явсны дараа Иракт удаан үргэлжилсэн энх амгалан байдал тогтох болно” гэж мэдэгджээ. Энэ байр суурь нь Тегераны хувьд Ирак дахь аюулгүй байдал, нөлөөллийн асуудлыг илүү өөр өнцгөөс харж буйг илтгэнэ.

Гэвч Ирак доторх дуу хоолой нэгэн адил биш байна. Ирак дахь Исламын эсэргүүцлийн хөдөлгөөний командлагч Абу Можтаба аль-Ясири үүнийг “Иракийн эсэргүүцлийн бүлэглэлүүд болон нэр төртэй иракчуудын түүхэн ялалт” хэмээн мэдэгдсэн нь гарцыг улс төрийн утгаар нь товойлгож байна. Харин Фаллужа хотын суннитуудын тэргүүн Абдулрахман аль-Зобайе “АНУ-ын тэргүүлсэн эвсэл ийм арга замаар орхин явж байгаа нь аюулгүй байдлын хоосон орон зайг үлдээж байна” гэж анхааруулжээ. Нэг талд “ялалт” гэх хэллэг, нөгөө талд “хоосон орон зай” гэх болгоомжлол зэрэгцэж буй нь гарцын дараах бодит нөхцөл байдал хүлээлтээс ихээхэн хамаарахыг сануулж байна.

Эрсдэлийн хамгийн түрүүнд дурдагдах сэдэв нь Исламын Улсын дахин сэргэх магадлал юм. Иракийн аюулаас хамгаалах салбарын зарим эх сурвалж, Курдийн автономит мужийн төлөөлөл Исламын Улс дахин идэвхжиж болзошгүйг анхааруулсан байна. Үүнтэй зэрэгцэн цэрэг гарснаар Ираны нөлөө тэлж, бүс нутгийн хүчний баланс улам эмзэгших төлөв ажиглагдаж байна. Иракийн Засгийн газар болон орон нутгийн байгууллагууд цоорхой үүсгэхгүй байх нь зөвхөн дотоод асуудал биш, Ойрх Дорнодын бүс нутаг дахь өргөн хүрээний тогтворгүй байдлыг тодорхойлох нэг зангилаа болж таарч байна.

Иракт АНУ-ын оролцоо ийнхүү дуусаж буй мөчид талуудын өрсөлдөөн шинэ хэлбэрт шилжих нь тодорхой болж байна. Хэн нэгэнд стратегийн олз мэт харагдаж буй алхам нөгөөд нь урьдчилан тааварлашгүй сорилт болж мэднэ. Ямар ч тохиолдолд Лхагва гарагийн гарцын дараа гарч болох өөрчлөлтүүдийг “энх амгалан тогтоно” гэх итгэл, “аюулгүй байдлын хоосон орон зай” гэх болгоомжлолын аль нь бодитой болохыг цаг хугацаа л шийдэхээр байна.