Беларусийн тусгай хүчний хуучин албан тушаалтныг Швейцарийн шүүхэд дахин дуудсан давж заалдах шат эхэллээ

Беларусийн тусгай хүчний хуучин албан тушаалтан Юрий Хараускиг 1999 онд гурван хүнийг алга болгох ажиллагаанд оролцсон гэх хэргийн цагаатгах шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн давж заалдах шатны хэлэлцүүлэг Швейцарт эхэллээ. Давж заалдах хэлэлцүүлэг Швейцарийн зүүн хэсгийн Санкт-Галлен хотын кантоны шүүхэд Мягмар гарагт болно. Хэрэв анхан шатны дүгнэлт өөрчлөгдвөл Беларусь дахь хүний эрхийн зөрчилтэй холбоотой хариуцлагын асуудлыг “бүх нийтийн харьяаллын” зарчмаар хэлэлцэх жишиг тогтох эргэлтийн цэг болж болзошгүй байна.

Харауски 2023 онд Швейцарийн шүүхээс цагаатгагдсан. Түүнийг Ерөнхийлөгч Александр Лукашенкогийн үед тусгай цагдаагийн SOBR ангид ажиллаж байсан гэж хэрэгт дурдсан бөгөөд 1999 оны гурван хүний алга бололт зөвхөн хувь хүний асуудал биш, төрийн бүтцийн доторх үйл ажиллагаатай холбогдсон байж мэднэ гэсэн хардлагыг олон жил дагуулж ирсэн. Тухайн гурван хүн нь Юрий Захаренко, Виктор Гончар, Анатолий Кросовский нар.

Харауски эдгээр хүмүүсийг саатуулсан ажиллагаанд оролцсоноо хүлээн зөвшөөрсөн ч аллага захиалсан, эсвэл үйлдсэн гэдгийг няцаасан байдаг. 2023 оны шийдвэрт шүүх түүний өгсөн мэдүүлгүүд зөрчилтэй байсан тул бодит үүрэг нь хууль зүйн хувьд нотлогдоогүй гэж дүгнэсэн. Өөрөөр хэлбэл түүний оролцооны хүрээ, хариуцлагын түвшин “үндэслэлтэй эргэлзээнээс ангид” тогтоогдоогүй гэсэн агуулгаар цагаатгасан юм.

Тэрхүү шийдвэр гаргахдаа шүүх бас нэг асуудлыг онцолсон нь Беларусийн засгийн газрын үүргийг тогтоох боломжгүй байсантай холбоотой. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд Беларусь талаас төлөөлөлгүй байсан тул төрийн байгууллагын оролцоо, хариуцлагыг нотлох баримтын босгыг давуулах боломж хязгаарлагдсан гэж тэмдэглэсэн. Гэсэн ч анхны нэхэмжлэлийг гаргасан хоёр эмэгтэй цагаатгах шийдвэрийг давж заалдсан бөгөөд тэднийг Trial International, International Federation for Human Rights, Viasna байгууллагууд дэмжиж байгаа.

Давж заалдах шатанд шийдвэр өөрчлөгдвөл Харауски 20 жил хүртэл хорих ял авах эрсдэлтэй. Энэ нь тухайн хүний хувь заяанаас давж, Беларусь дахь улс төрийн эсэргүүцэгчдийн алга бололттой холбоотой маргаантай асуудлыг шүүхийн түвшинд тодорхой нэр томьёо, хариуцлагын хүрээнд авч үзэх боломжийг нээх талтай. “Бүх нийтийн харьяалал” гэдэг нь тухайн гэмт хэрэг үйлдэгдсэн газар, талуудын иргэншлээс үл хамааран ноцтой хүний эрхийн зөрчлийг бусад улсын шүүх авч хэлэлцэх боломжийг хэлдэг.

Viasna байгууллагын төлөөлөгч Алесь Беляцки энэ хэргийг “30 гаруй жилийн дарангуйллын хугацаанд дэглэмийн хамгийн ноцтой гэмт хэргүүдийг шүүхээр эцэслэн хүлээн зөвшөөрүүлэх анхны боломж” гэж тодорхойлсон байна. Санкт-Галлен дахь хэлэлцүүлгийн үр дүн нь зөвхөн нэг хэргийн шийдвэрээр хязгаарлагдахгүй, цаашид Беларусьтай холбоотой хүний эрхийн маргаан олон улсын шүүхийн практикт хэрхэн суухыг чиглүүлэх дохио болох эсэхээрээ анхаарал татаж байна.