Чингис хаан үндэсний музейд Хүннүчүүдийн нар, сарны шүтлэгийг хэлэлцсэн олон улсын хурал боллоо

Чингис хаан үндэсний музейд өнөөдөр олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болж, Монголын тал нутгийн эртний шашин, шүтлэгийн асуудлыг хэлэлцэв. Хурлын үеэр судалгааны шинэ тайлбаруудыг онцолж, эртний тахилга, домгийн эшлэлүүдийг шинжлэх ухаанаар уншиж тайлбарлах оролдлого нэмэгдэж буйг тэмдэглэсэн байна. Энэ удаагийн хэлэлцүүлэг эртний шүтлэгийн ойлголтыг нэг мөр болгохоос илүүтэй баримт, эх сурвалжийн хүрээнд өөр өөр өнцгийг зэрэгцүүлэн тавьснаараа анхаарал татав.

Хуралд Шинжлэх ухааны академийн Археологийн хүрээлэнгийн доктор, дэд профессор А.Энхтөр Хүннүчүүдийн нар, сарны шүтлэгийн тухай илтгэл тавив. Тэрээр илтгэлдээ нар, сартай холбоотой мөргөл, бэлгэдлийг хөндөнө гэж тодотгож, эшлэлүүдийг жишээ болгон дурдсан байна. Илтгэлийн санаа нь эх сурвалжид үлдсэн үг хэллэг, домгийн дүрслэлүүдийг шууд домог зүйн хүрээнд орхихгүй, харин шүтлэгийн тогтолцоо, зан үйлийн хэлбэртэй нь хамт авч үзэх оролдлого байв.

Тэр дундаа өглөө наранд, үдэш саранд мөргөдөг гэх ойлголтыг эшлэлээр холбон ярьжээ. Мөн “Цээлийн ус ширгэв Цэгээн чулуу хагарав” гэх хэллэгийг жишээлэн дурдсан нь байгалийн үзэгдэл, цагийн эргэлт, шүтлэгийн сэтгэлгээний хоорондын холбоог тайлбарлах нэг сэжүүр болохыг сануулсан байна. Ийм төрлийн эшлэлүүд нь зөвхөн уран яруу хэллэг бус, тухайн үеийн хүмүүсийн ертөнцийг үзэх үзэл, “дээд”-тэй харилцах арга барилыг ч давхар илтгэж болохыг тэрээр онцолсон агуулгаар тайлбарлав.

Илтгэлд “Би урьд шөнө нэгэн зүүд зүүдлэв, цагаан шонхор нар сар хоёрыг атган нисэж ирээд миний гар дээр буув гэж зүүдлэв” гэх эшлэлийг мөн татаж, зүүдний өгүүлэмж дэх бэлгэдлийг нар, сарны тухай төсөөлөлтэй хэрхэн сүлэлдэхийг хөндөн өгүүлжээ. Энэ нь домог, зөгнөл, зүүдний дүрслэлээр дамжин шүтлэгийн үзэл санаа дамждаг, улмаар тухайн нийгмийн үнэт зүйл, эрх мэдэл, дээдсийн дүртэй ч огтлолцдог байж болох чиглэл рүү хэлэлцүүлгийг нээсэн байна. Хүннү, улмаар хожуу үеийн уламжлалд нар, сарны бэлгэдэл хэрхэн үргэлжилж, өөр орчинд дахин тайлбарлагддаг талаар хэлэлцэх суурь санааг ч энэ хүрээнд хөндсөн гэж үзэж болохоор байна.

Хурлын зохион байгуулалт, илтгэлийн агуулгаас харахад эртний тахилга, домгийн эшлэлүүдийг “шинжлэх ухаанаар тайлбарлах” гэсэн чиглэл улам идэвхжиж, цаашдын судалгаанд тодорхой чиглэл өгөхөд төвлөрчээ. “Монголын нууц товчоо” зэрэг нэр дурдагдсан эх сурвалж, мөн Шанью, Чингис хаан, Есүхэй баатар, Тэмүүжин, Өэлүн эх, Чирха өвгөн, Тодойн Гиртэ өвгөн, Дэй сэцэн, Занабазар зэрэг хүмүүсийн нэртэй холбогдох өгүүлэмжүүдийг шүтлэгийн хэл, дүр, зан үйлийн талаас нь унших оролдлого энэ удаагийн хэлэлцүүлгээр цааш лавшрах дохио болж байна. Эцэст нь, өнөөдрийн уулзалт нь нэг дүгнэлтээр хаагдахаас илүүтэй дараагийн судалгаанд ямар эх сурвалж, ямар асуултаар хандах вэ гэдгийг тодруулсан, нээлттэй яриа өрнүүлсэн өдөр боллоо.