Дизелийн үнэ огцом өсөх нь шатахуун түгээх станцаас гадна дэлгүүрийн үнийн дарамтыг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй

Дизелийн үнэ огцом өссөн нь шатахуун түгээх станц дээрх үнийн шокноос цааш дамжин, тээвэрлэлтийн өртгөөр дамжуулан дэлгүүрийн лангуу дээрх үнийн дарамтыг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй байна. AAA-ийн мэдээллээр дундаж дизель мягмар гарагт галлон нь 6.32 ам.доллар болж, хоёрдугаар сарын 27-ноос 68% өсөв. Үүнтэй зэрэгцэн бензиний дундаж үнэ мөн мягмар гарагт галлон нь 4.37 ам.доллар болж, мөн өдрөөс хойш ойролцоогоор 47% өссөн байна. Эдийн засагчдын хэлснээр дизелийн өсөлтийн нөлөө хэрэглэгчдэд шууд бус хэлбэрээр аажмаар шингэж, хэдэн сарын дараа өргөн хэрэглээний барааны үнийг түлхэж мэднэ.

Эдийн засагчдын үнэлгээгээр Ираны дайн нь Ойрх Дорнодоор дамжих газрын тосны нийлүүлэлтийг саатуулж, дизель зэрэг бүтээгдэхүүний үнийг дээш түлхжээ. Дизель нь ачааны машин, галт тэрэг, усан онгоцоор бараа тээвэрлэхээс гадна газар тариалан, үйлдвэрлэл, халаалтад өргөн ашиглагддаг тул үнийн дарамт нь олон сувагтай, далд хэлбэрээр илэрдэг. AAA-ийн мэдээллээр үндэсний дундаж дизель үнэ есдүгээр сард анх удаа галлон нь 6 ам.долларыг давсан нь зах зээл урт хугацааны өндөр өртгийн горимд орсны дохио болох талтай. Энэ өсөлт нь шатахууны зах зээл дээрх өдөр тутмын хэлбэлзлээс илүүгээр эдийн засгийн үндсэн зардлын бүтэц рүү нэвчих магадлалыг нэмэгдүүлж байна.

Засгийн газрууд нийлүүлэлтийн талын дарамтыг богино хугацаанд сулруулах алхмуудыг зэрэгцүүлэв. Долоогийн бүлэг орнууд баасан гарагт дизелийн нөөцөөс “их хэмжээний” гаргалт хийхээр тохиролцсон гэж мэдээлсэн. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп хямд улаан будгатай дизелийг түр хугацаанд өргөнөөр ашиглахыг зөвшөөрсөн захирамжид даваа гарагт гарын үсэг зурсан байна. Гэхдээ бодлогын эдгээр арга нь тээвэрлэлтийн өртөг, улмаар бараа бүтээгдэхүүний үнийн дарамтыг бүрэн сааруулахад хангалттай эсэх нь тодорхой бус хэвээр.

Инфляцын сувгаар хамгийн тод харагдаж буй нэг дохио нь дизелийн өсөлтийн “хоцрогдолтой” нөлөө юм. Мүүдисийн Analytics-ийн Марк Зандигийн ярьснаар дизель нэг галлоноор 1 ам.доллароор өсөхөд, үнэ тогтвортой өндөр байвал нийт инфляц 0.1 нэгж хувиар нэмэгдэх хандлагатай. Түүний тооцооллоор дайнаас хойш дизель ойролцоогоор 2.50 ам.доллароор нэмэгдсэн нь Хувийн хэрэглээний зардлын үнийн индексээр хэмжих инфляцад 0.25 нэгж хувийн дарамт үүсгэж мэднэ. Холбооны нөөцийн банк урт хугацаанд жилийн инфляцыг 2% орчимд барих зорилготой бөгөөд наймдугаар сард Хувийн хэрэглээний зардлын үнийн индекс 3.4% байсан нь ийм төрлийн өртгийн цочролд бодлого мэдрэмтгий хэвээр байгааг харуулна.

Дизелийн өсөлт хүнсний сувгаар хүчтэй дамжиж болзошгүйг Goldman Sachs Research онцолсон. Тус байгууллага есдүгээр сарын 21-ний тэмдэглэлдээ дизелийн үнэ өндөр хэвээр үргэлжилбэл хүнсний үнэ ойрын саруудад 0.2-0.4 нэгжээр нэмэгдэх эрсдэлтэй гэж үзжээ. Goldman Sachs Research-ийн тооцоогоор дизелийн үнэ нь ургацын нийт орцын зардлын дунджаар 5%-10%-ийг бүрдүүлдэг бөгөөд, “хэрэв дизелийн үнийн өсөлт тогтвортой үргэлжилбэл хүнсний үнэ цааш өсөх эрсдэл байна” гэж анхааруулсан байна. Мөн Goldman Sachs 2027 он хүртэл дизелийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдана гэж таамагласан нь бизнесүүдийн өртөг буцаад хэвийн горимд хурдан орохгүй гэсэн хүлээлтийг зузаатгаж байна.

Тээврийн зардлын өсөлт хэрэглэгч дээр хэрхэн буух нь хугацаа шаарддаг ч чиглэл нь тодорхой гэж шинжээчид үзэж байна. Royal Bank of Canada-ийн Майкл Ридийн хэлснээр тээврийн зардлын өсөлт сүүлийн саруудад Ковидын дараах сэргэлтийн үеийнхтэй дүйцэх хурдтай нэмэгдэж, маршрутууд тогтмол байдаг тул компаниуд зайг богиносгож түлш хэмнэх боломж хязгаарлагддаг байна. Тиймээс өртгийн өсөлт нийлүүлэлтийн сүлжээгээр дамжин хэрэглэгч рүү шилжинэ гэж тэр тайлбарлаж, “Энэ нь хэрэглэгчдэд дахин нэг шахалт болно” гэж хэлэв. Мүүдисийн Analytics-ийн Марк Зандигийн хэлснээр үнийн бүрэн нөлөө хэрэглэгчдэд шингэх хүртэл зургаан сараас нэг жил хүртэл хугацаа шаардагдаж магадгүй бөгөөд “Машин бензинээр явдаг, эдийн засаг дизелиэр ажилладаг” хэмээн тодотгосон байна. Royal Bank of Canada-ийн Майкл Рид “Доод болон дунд орлоготой өрхүүд үүнийг илүү хүчтэй мэдэрдэг” гэж нэмж, “Дараагийн хэдэн сард барааны үнэ дусал шиг аажмаар өсөх магадлалтай” гэж анхаарууллаа.