Европын Комисс тэлэлтийн шинэ багц хамгаалалт санал болгож, Орбан маягийн гацааг давтахгүй байхыг зорив

Европын Комисс ойрын жилүүдэд зүүн Европ руу тэлэх ажлаа эрчимжүүлэхийн зэрэгцээ шинээр элсэгчдэд зориулсан хамгаалалтын тогтолцоо санал болголоо. Зорилго нь тэлэлтийн явц улс төрийн түвшинд урагшлахын зэрэгцээ, дотоод гацаа дахин олон жил үргэлжлэх нөхцөлийг багасгах. Энэ хүрээнд өмнө нь бараг ажиллуулж чадаагүй механизмуудын оронд илүү хурдан хэрэгжих хувилбар санал болгож байгаа юм.

Европын Холбооны гэрээний 7-р зүйл нь ардчилсан үнэт зүйлсийг ноцтой бөгөөд байнга зөрчсөн гишүүний санал өгөх эрхийг түдгэлзүүлэх боломж олгодог. Гэвч Польш, Унгарын өмнөх засгийн газруудын үеийн маргаан олон жил үргэлжилсэн ч 7-р зүйлийг хэрэгжүүлж байгаагүй. Гол шалтгаан нь харилцан вето хамгаалалт байсан гэж Европын Комисс үзэж байна. Ийм туршлага нь тэлэлтийн дараа “Орбан маягийн” гацаа давтагдах эрсдэлийг бодитоор харуулсан гэж тайлбарлажээ.

Тэлэлтийн асуудал 2022 оны хоёрдугаар сард Украины эсрэг дайн эхэлснээр өөр уур амьсгалтай болсон. Энэ өөрчлөлтийн дараа Украин, Молдов улс өргөдлөө богино хугацаанд гаргасан нь хэлэлцүүлгийг хурдлуулах түлхэц болсон гэж үздэг. Гэсэн ч Европын Холбооны 27 гишүүн шинэ гишүүн элсүүлэх шийдвэрийг санал нэгтэй гаргах шаардлагатай хэвээр. Тиймээс Франц, Чех зэрэг оронд эргэлзээ үлдэж, улс төрийн дэмжлэгийг нэг мөр болгох ажил амаргүй байгаа нь харагдана.

Шинэ саналын гол цөм нь ардчиллын стандарт зөрчсөн тохиолдолд санал өгөх эрх түдгэлзүүлэх болон бусад шийтгэлийн босгыг өмнөхөөсөө нам болгох зохицуулалт юм. Энэ нь 7-р зүйл шиг удаан хэлэлцэгдэж, эцэстээ гацдаг байдлыг багасгана гэсэн логиктой. Европын Комиссын тайлбарлаж буйгаар, хамгаалалт нь зөвхөн шийтгэл бус, тэлэлтийн дараах эрсдэлийг давж гарах тогтолцооны шинэчлэл гэж ойлгогдоно. Үүнтэй зэрэгцэн шинээр элсэгчдийг 15 жилийн туршилтад оруулж, үнэт зүйл зөрчвөл эрх хязгаарлах зарчим багтсан талаар Марта Кос танилцуулсан.

Марта Кос мөн Орос, Хятад улсыг нэр дэвшигч орнуудад гаднаас нөлөөлөх хүчин гэж тодорхойлж, өргөжлийг Европын Холбооны стратегийн ашиг сонирхол гэж үзэв. “Дахиж Виктор Орбан шиг хүн гарах ёсгүй, тиймээс 7-р зүйлээс илүү хурдан ажиллах механизм хэрэгтэй болно” гэж тэр хэлсэн байна. Мөн “Энэ бол томоохон шинэчлэл бөгөөд тэлэлтийн дараах эрсдэлийг давж гарах хүчтэй хамгаалалт байгааг харуулна” гэж нэмжээ. “Хэрэв бид хөрш орнуудаа өөртөө нэгтгэж чадахгүй бол өөр хэн нэгэн гарч ирээд тэдгээр улсуудыг бидний эсрэг зэвсэг болгон ашиглах болно” гэсэн тайлбар ч энэ шугамыг бататгаж байна.

Комиссын тооцоолж буйгаар, босго намссанаар өргөжилт улс төрийн хувьд урагшлах боломж нэмэгдэнэ. Гэхдээ шинэ гишүүдийн эрх, хариуцлагыг анхнаас нь илүү хатуу хүрээнд тодорхойлох нь зарим улсад нийтийн эсэргүүцэл үргэлжилж мэдэх дохио гэж ч уншигдаж байна. Эцсийн дүндээ тэлэлтийн замын зураглал зөвхөн гадаад бодлогын асуудал биш, Европын Холбооны дотоод дүрмийн хэрэгжилт, улс төрийн эв нэгдлийн шалгуур болох дүр зураг улам тодорчээ.