Хималайн монал шувуу хүний хөдөлгөөн, дуу чимээний дарамтад дасан байрлал, дуудлагаа өөрчилж байна

Уулын аялал жуулчлал, хотжилт, дэд бүтцийн тэлэлт эрчимжихийн хэрээр Хималайн монал шувуу хүний хөдөлгөөн, дуу чимээний дарамтад зохицохоор амьдрах орчноо шахуулж, дуудлагаа өөрчилж байгаа дүр зураг Энэтхэгийн хоёр судалгаагаар гарч ирлээ. Уттаракхандын судлаачид моналын байршлын шилжилт болон дуу авиа дахь өөрчлөлтийг тус тусад нь ажиглаж, энэ нь эмзэг уулын экосистемд дарамт нэмэгдэж буйн нэг шинж байж болзошгүйг тэмдэглэсэн байна.

Эхний судалгаа нь уур амьсгалын өөрчлөлт моналын “тохиромжтой” амьдрах орчныг 2100 он хүртэл олон хувилбараар тооцоход хумиж, тогтворгүйжүүлэх төлөвтэй гэж үзжээ. Судлаачид Уттаракханд болон Химачал Прадеш мужуудад дэлхийн уур амьсгалын загвар, ялгарлын хувилбаруудыг ашиглан моналын амьдрах орчны шилжилтийг загварчилсан байна. Энэ хүрээнд моналын амьдрах орчин өндөрлөг рүү шахагдах хандлага ажиглагдсан нь уулын бүсийн ашиглалт нэмэгдэж буй нөхцөлд анхаарал татаж байна.

Нөгөө судалгаа нь байршлаас илүү зан үйлийн “шуурхай” хариу үйлдэл дээр төвлөрчээ. Кедарнатын заарт бугын дархан цаазат газрын Чопта болон Мадмахешварын хоёр хөндийд моналын зан үйлийн өөрчлөлтийг харьцуулан шинжилсэн байна. 2023 оны дөрөвдүгээр сараас нэг жилийн турш микрофон, идэвхгүй бичлэгийн төхөөрөмжөөр хоёр цэгээс 700 гаруй дуудлагыг бүртгэж, өнгө, үргэлжлэх хугацаа, суурь дуу чимээг хэмжсэн гэж судлаачид мэдээлжээ.

Үр дүнгээр, дуу чимээтэй орчинд буй моналууд илүү өндөр оргил давтамжтай дуудлага тогтвортой гаргаж байгаа нь ажиглагдсан байна. Түүнчлэн Чоптад зарим дуудлага нь богиноссон нь хүний нам давтамжийн чимээг “даван туулах” оролдлого байж болохыг судалгаанд дурджээ. Гэхдээ судлаачид үүнийг байнгын өөрчлөлт эсвэл хувьслын өөрчлөлт гэж шууд үзээгүй, харин акустик орчны ялгаанд үзүүлсэн зан үйлийн уян хатан байдал гэж тайлбарласан байна.

Доктор Ражийв Лочан “Манай үр дүн нь дууны давтамжид байнгын өөрчлөлт орсныг илтгэхгүй, харин өөр өөр акустик орчинд үзүүлсэн зан үйлийн уян хатан байдлыг示лэж байна” гэж онцоллоо. Тэр мөн “Энэ нутагшлын хүрээнд асуудал тулгарч байгаа бол экологийн хямрал бусад шувуудад ч нөлөөлж байх магадлалтай” гэж анхааруулжээ. Харин Вишал Сингх “Хэрэв монал хоолойгоо ч, амьдрах хаягаа ч өөрчлөхөөс өөр аргагүй бол илүү эмзэг зүйлүүд хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлж байна вэ” гэж асуулт тавьсан байна.

Судалгаанууд экологийн үр дагаврыг эцэслэн тогтоогоогүй бөгөөд цар хүрээ, гүнзгийрүүлэлтийн нэмэлт судалгаа шаардлагатай гэж судлаачид сануулжээ. Гэсэн ч нэг талаас уур амьсгалын өөрчлөлтийн загварчлал, нөгөө талаас хүний дуу чимээнд “тааруулж” буй дуудлагын өөрчлөлт зэрэг ажиглалтууд нь уулын бүсийн өөрчлөлт зөвхөн нэг зүйлд хязгаарлагдахгүйг сануулж байна. Эмзэг экосистемд дарамт нэмэгдэхийн хэрээр нэг шувууны уян хатан зан үйл хүртэл илүү том эрсдэлийн дохио болж магадгүй гэсэн сэрэмжлэл ийнхүү хүчтэй сонсогдлоо.