Индонезид ой хээрийн түймэр эрчимжиж, хил дамнасан утаа бүс нутгийн эрүүл мэнд, хариуцлагын маргааныг хурцатгав

Индонезид ой, хүлэрт газрын түймэр энэ жил хуурайшилт болон Эль Ниньо үзэгдэлтэй давхцсанаар огцом нэмэгдэж, Калимантан, Суматрагаас гарсан утаа Сингапур, Малайз руу хил дамнан тархсаар байна. Nusantara Atlas-ийн бүртгэлээр 1,043,377 халуун цэг илэрч, 900,000 га талбай шатсан нь сүүлийн арван жилийн хамгийн хүнд улирал өрнөж буйг илтгэж байна. Сингапурын тэнгэрийн хаяа утаанд бүрхэгдэж, Малайзад зарим сургууль хаагдсан нь эрүүл мэндийн эрсдэлийг бүс нутгийн бодит асуудал болголоо. Үүний зэрэгцээ “slash and burn” аргаар газар чөлөөлөх хууль бус практик үргэлжилсээр байгаа тухай шүүмжлэл дахин хүчтэй сонсогдож эхэлжээ.

Эрх баригчид түймрийн гол шалтгааны нэгээр үздэг ой шатаалтад илүү хатуу хандахаа мэдэгдсэн. Индонезийн Ерөнхийлөгч Прабово Субианто ой шатаалтыг “экологийн терроризм” хэмээн тодорхойлж, хориг арга хэмжээг чангатгахыг шаардав. Хэрэгжилт дээр бол хууль бус гэгддэг “slash and burn” арга олон жилийн турш зогсохгүй, хяналт тавих ажил хүндрэлтэй явж ирсэн нь энэ удаа ч давтагдаж буй дүр зураг болж байна. Энэ нь зөвхөн дотоодын байгаль хамгааллын бодлого төдийгүй хөрш орнуудтай харилцах хариуцлагын маргаанд нөлөөлөх хэмжээнд хүрчээ.

Түймэртэй тэмцэх арга хэмжээ компанийн түвшинд хууль, зохицуулалтын эрсдэлийг өсгөж байна. Индонезийн эрх баригчид өнгөрсөн сард түймэртэй холбоотой 26 компанийн үйл ажиллагааны лицензийг түдгэлзүүлж, бусдыг мөрдөн шалгаж эхэлсэн. Мөн Greenpeace энэ сард Сингапур, Малайзад төвтэй бизнесүүд Индонезид түймэртэй холбоотой газартай хамааралтай гэж мэдээлсэн нь нийлүүлэлтийн сүлжээ, хөрөнгө оруулагчдын шахалтыг нэмэгдүүлэх дохио болж байна. Ийм нөхцөлд компаниудын байр суурь, олон нийтэд тайлбарлах мессежийг илүү тодорхой болгох шаардлага тулгарч байгаа юм.

Нэр дурдагдсан компаниуд өөрсдийн үйл ажиллагааг түймэртэй шууд холбохыг үгүйсгэж байна. First Resources утааны эх үүсвэрүүдэд нэр дурдагдсан ч, мод тарилтын бүх үйл ажиллагаандаа “zero burning policy” мөрдөж байгаа гэж British Broadcasting Corporation-д мэдэгдсэн бөгөөд түймрээс урьдчилан сэргийлэх, хяналт, унтраах арга хэмжээг хэрэгжүүлдэг гэж давхар тайлбарласан. Kuala Lumpur Kepong мөн олонх түймэр концессынх нь гаднаас гарсан, бүгдийг унтраасан гэж мэдэгдээд, үйл ажиллагааныхаа хүрээнд газрыг бэлтгэхэд болон бусад зорилгоор ил задгай шатаалтыг зөвшөөрдөггүй гэсэн байр сууриа илэрхийлжээ. Нөгөө талд, West Kalimantan мужийн Понтианакад хэд хэдэн бүлэг Индонезийн Засгийн газар, мөн Прабово Субиантог хорт утаанд “ноцтой хайхрамжгүй” хандсан гэж үзэн бүлгийн нэхэмжлэл гаргасан нь асуудал улс төр, хууль эрх зүйн маргаан болж тэлснийг харууллаа.

Маргааны өнгө аяс зөвхөн утаа, эрүүл мэндийн эрсдэлээр хязгаарлагдахгүй болж эхэлсэн. Сяхганда Найнгголан ой хээрийн түймэр хүний хяналтаас давсан гэж хэлээд, Сингапур, Малайз дахь хүчилтөрөгч ч манай ойгоос ирдэг гэсэн утгатай байр суурь илэрхийлсэн нь бүс нутгийн хариуцлагын тухай хэлэлцүүлгийг өдөөх магадлалтай. Гэвч газар дээрх нөхцөл байдал энгийн иргэдэд илүү шууд мэдрэгдэж байна: Имраеиди амьсгаа давчдаж, толгой өвдөж байгаа ч ажиллах шаардлагатай хэвээр гэж ярьсан нь утааны бодит үнэтэй нүүр тулж буйг илтгэнэ. Эрх баригчдын лиценз түдгэлзүүлэлт, мөрдөн шалгалт, бусад эрх зүйн эрсдэл нэмэгдэх хэрээр компаниудын дарамт өсөж, утаа намжих хүртэл бүс нутгийн дипломат үл ойлголцол ч даамжрах эрсдэл хэвээр байна.