Мөнгөний зөвлөгөө түүхийн туршид өөрчлөгдөж ирснийг түүхч санууллаа

Мөнгөний тухай зөвлөгөө цаг хугацаанаас үл хамааран адилхан үйлчилдэг мэтээр яригддаг ч түүхэн баримтууд энэ ойлголтыг үгүйсгэж байна. Түүхч Жозеф Мур америкчуудын мөнгөө зарцуулах, хуримтлуулах, хөрөнгө оруулах арга нь тухайн үеийн орон сууц, зээлийн нөхцөл, хөрөнгийн зах зээлийн боломжтой нягт холбоотой байсныг тайлбарлав. Түүний хэлснээр, өнөөдөр нийтлэг мэт харагддаг өрхийн зарлагаа нарийн ангилан төсөвлөх арга Америкийн түүхэнд саяхан л өргөн түгээмэл болсон байна. Тиймээс ямар нэг зөвлөгөөг бүх цаг үед хүчин төгөлдөр, өөрчлөгдөшгүй дүрэм мэтээр хүлээн авах нь түүхэн нөхцөлийг орхигдуулах эрсдэлтэй.

Мур “Мөнгөний мөнхийн ухаан гэж байдаг эсэхэд хариулт нь үгүй” гэж хэлжээ. Түүний тайлбарласнаар, хүмүүсийн санхүүгийн шийдвэрт зөвхөн хувийн сахилга бат бус, тухайн үед амьдарч буй орчин нь хүчтэй нөлөөлдөг. Өрхийн орлого, орон сууцны үнэ, зээлийн төлбөр, хөрөнгө оруулалтын бүтээгдэхүүний хүртээмж өөрчлөгдөхөд боломжит сонголтууд ч дагаад хувирна. Иймээс өнгөрсөн үеийн дадлыг өнөөдөр шууд хуулбарлах эсвэл одоогийн арга барилыг өмнөх үеийн хүмүүст хамаатуулан ойлгох нь бодит байдлыг бүдгэрүүлж болзошгүй.

Орон сууцны зах зээл энэ ялгааг тод харуулдаг. 1948 онд орон сууц худалдан авах хүсэлтэй иргэдийн тоо боломжит нийлүүлэлтээс ойролцоогоор хоёр дахин их байжээ. Орон сууцны хомсдолын үед зарим өмчлөгчид ипотекийн төлбөрөө нөхөхийн тулд байшингийнхаа өрөөг түрээслүүлж ирсэн байна. Мур “Орон сууцны хямрал орон сууцны хомсдолоос үүдсэн ч энэ нь анхны, эсвэл хамгийн хүнд тохиолдол биш” хэмээн тэмдэглэв. Энэ жишээ нь орон сууцны өртөг, зээлийн дарамт нэмэгдэх үед өрхүүд зөвхөн зардлаа танахаас гадна эзэмшиж буй хөрөнгөө ашиглан санхүүгийн дарамтаа бууруулах арга эрэлхийлж байсныг харуулж байна.

Зээлийн нөхцөл ч мөн адил өнөөгийн хэвшмэл ойлголтоос өөр дүр зураг үзүүлдэг. 1981 онд шинэ ипотекийн зээлийн дундаж төлбөр өрхийн дундаж орлогын талаас илүү хувийг эзэлж байжээ. Ийм нөхцөлд орон сууцтай болох шийдвэр нь зөвхөн хуримтлалын хэмжээ эсвэл төсөв төлөвлөлтөөс хамаарахгүй, өрхийн орлоготой харьцах зээлийн дарамттай шууд холбогдоно. Тиймээс нэг үеийн “зөв” санхүүгийн шийдвэр нөгөө үед адил үр дүн авчирна гэж үзэхэд хүндрэлтэй байна.

Хөрөнгө оруулалтын бүтэц ч цаг хугацааны явцад өөрчлөгджээ. Америкийн түүхийн ихэнх хугацаанд хүн амын 10 хүрэхгүй хувь нь хувьцаа эзэмшиж байсан бөгөөд Мур “Ихэнх Америк хүн хувьцаа эзэмшдэггүй байсан; хүмүүс хөрөнгөжсөн гол арга нь энэ биш байв” гэж хэлсэн байна. Индекс сан болон бутархай хувьцаа бий болоогүй үед хүмүүс хөрөнгөө жижиг бизнес, мэргэжил, үл хөдлөх хөрөнгөд төвлөрүүлдэг байжээ. Энэ ялгааг харгалзан үзвэл хөрөнгө оруулагчид түүхэн нөхцөлийг таньж, хүртээмжтэй төрөлжсөн багцын давуу талыг ашиглан уян хатан сэтгэх шаардлагатай. Мөнгөний зөвлөгөөг нэг мөр дүрэм бус, тухайн үеийн боломж ба хязгаарлалтыг тайлбарлах хэрэгсэл гэж харах нь илүү бодитой юм.