Мьянмарын Хпа-ан хотод залуусыг хүчээр дайчлах айдас гүнзгийрч, хүмүүс харанхуйд гадаа гарахаас цэрвэх болов

Мьянмарын Хпа-ан хотод шөнө болохоор гудамж хоосорч, залуус гэнэт алга болох вий гэсэн айдас өргөжиж байна. Орон нутгийнхны яриагаар иргэний хувцастай хүмүүс гудамжаар явж өсвөр насныхан болон 20-30 насныхныг дур мэдэн баривчилж, албадан дайчилж байгаа гэх хардлага өдөр тутмын хөдөлгөөнийг хүртэл өөрчилжээ. “Санаа зовдог ч ажил хийхээс өөр аргагүй, байнга сэрэмжтэй байх хэрэгтэй” гэж Зав Мин хэлсэн байна. Тэрбээр “Хүмүүс сандарч, айж байна, таньдаг заримыг минь аваад явчихсан” хэмээн нэмж ярьжээ.

Энэ нөхцөл байдал нь 2021 оны хоёрдугаар сард төрийн эргэлт гарснаас хойш үргэлжилж буй цуст иргэний дайны дунд хурцадсан дүр зурагтай холбоотой. Аун Сан Су Чи огцорч, улс төрийн хямрал гүнзгийрсний дараа цэргийн эрх баригчид ялагдал, оргон зайлалтын өсөлтийн араас албадан цэрэг татлагын хуулийг хэрэгжүүлсэн гэж мэдээлжээ. Уг хуулиар 18-35 насны эрэгтэй, 18-27 насны эмэгтэйг дор хаяж хоёр жил цэргийн захиргаанд алба хаалгана, татгалзвал тав хүртэлх жилийн хорих ялтай. Харин Хпа-ан хотод яригдаж буй баривчилгаа, авч явах явдал нь хууль хэрэгжилт гэх нэрийн дор дур зоргоороо үйлдэл гаарч болзошгүй гэх болгоомжлолыг нэмэгдүүлж байна.

BBC Burmese-ийн мэдээлснээр тэдний харсан задруулсан баримт бичгүүдэд харьяалал даяар дайчилгааны квотыг хатуу биелүүлэх чиглэл өгсөн гэж дурдсан байна. Орон нутгийнхан үүнийг “квот нөхөх” шахалт газар дээрээ баривчилгаа, айлган сүрдүүлэлт болж хувирч байна гэж үзэж байгаа аж. Маж Наун Ё “Татлагын хуулийн нэрээр хөдөлгөөн хянаж баривчилж, сүрдүүлэн мөнгө авдаг” хэмээн ярьсан байна. Мьянмарын Батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын хүрээлэн (MDSI)-ийн судлаач Доктор Сандийп Сингх “Энэ нь цэргийн эрх баригчид дургүйцсэн залуусыг мөргөлдөөнд татан оролцуулах дараагийн алхам мэт харагдаж байна” гэжээ.

Ийм орчинд айдас ашигласан мөнгөний схемийн талаар яриа хүчтэй гарч байна. Ма Моэ Сан Пан-ийн хэлснээр нөхөр Пхьё Вай-г өөр хороонд квот бөглөхийн тулд 4 сая кьятаар худалдаж дамжуулсан гэх асуудал гарсан гэжээ. Тэрээр нөхрөө суллуулах амлалтад итгэж 4.5 сая кьятаа залилуулсан бөгөөд цагдаад гомдол гаргасан гэж ярьсан байна. Yangon хотод Дотоод хэргийн яамны харьяа Гал түймэртэй тэмцэх албаны нэг ажилтан, хүргэнтэйгээ дөрвөн залууг хулгайлан дайчилгаанд зарах гэж завдсан хэргээр баривчлагдсан тухай мөн мэдээлжээ.

Эрхийн байгууллагууд энэ үзэгдэл системтэй даамжрах эрсдэлтэйг анхааруулж байна. Amnesty International, Human Rights Watch, Fortify Rights зэрэг байгууллагууд цэрэг иргэдийг хулгайлж хүчээр дайчилж байна гэж мэдэгдсэн. Myanmar Witness 2021-2025 онд Facebook дээрх сураггүй болсон хүний заруудыг шинжилж, 2021 оны нэгдүгээр сард дөрөв байсан тоо 2025 онд 82 болсон гэж мэдээлсэн нь нийтийн айдас зөвхөн яриа төдий бус, бодит эрсдэлийн дохио гэж тайлбарлагдаж байна. Эрхийн байгууллагуудын хэлснээр ийм практик даамжирвал хууль бус мөнгөний сүлжээ тэлж, иргэдийн эрсдэл өснө.

Хпа-ан хотод хүмүүс өдөр тутмын ажлаа хийж амьдралаа авч явахын зэрэгцээ хаана, хэзээ баригдах вий гэх тооцооллоор алхам бүрээ хэмжих болсон тухай орон нутгийнхон өгүүлжээ. Хотын гудамжинд айдас сууж, “ердийн” замнал хүртэл сэжигтэй мэт мэдрэмж төрөх болсон нь хамгийн том өөрчлөлт гэж тэд ярьж байна. Залуусын хөдөлгөөн хумигдах тусам мэдээлэл, цуурхал хоёр зэрэгцэн тэлж, айдас улам амь бөхтэй болжээ. Одоогоор олон нийтийн хувьд хамгийн тодорхой зүйл нь шөнө харанхуй болоход гадаа гарах хүсэл буурч, сэрэмж л үлдсэн явдал байна.