НҮБ-ын хүний эрхийн дээд албан тушаал хашиж байсан Нави Пиллэй Нобелийн энх тайвны шагнал хүртэнэ

Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсад төрсөн хуульч Наванетхем “Нави” Пиллэй Нобелийн энх тайвны шагнал хүртэхээр болж, энх тайван болон олон улсын эрх зүйг бэхжүүлэхэд оруулсан хувь нэмрээрээ үнэлэгдлээ. Норвегийн Нобелийн хороо шийдвэрээ Осло хотод Баасан гарагт зарласан гэж Reuters мэдээлэв. Шагналын мөнгөн дүн 12 сая шведийн крон бөгөөд ойролцоогоор 1.2 сая ам.долларт хүрчээ.

Пиллэй олон улсын эрх зүйн байгууллагуудад удаан хугацаанд ажилласан туршлагатай. Тэрээр өмнө нь Олон Улсын Эрүүгийн Шүүхэд Өмнөд Африк болон Руандагийн асуудал хариуцсан шүүгчээр ажиллаж байсан байна. Үүнээс гадна 2008-2014 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүний эрхийн дээд комиссараар ажилласан нь түүний замналын гол үе шатуудын нэгээр нэрлэгдэж байна. Энэ удаагийн шагнал түүний хүний эрхийн чиглэл дэх байр суурь, туршлагыг дахин анхаарлын төвд орууллаа.

Сүүлийн жилүүдэд Пиллэй Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Палестины эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрийн асуудлаарх мөрдөн шалгах комиссыг тэргүүлж байсан. Тус комисс өнгөрсөн жил Газад геноцид болсон гэх дүгнэлт гаргасан гэж мэдээлэлд дурджээ. Израил уг тайланг үндэслэлгүй гэж няцаасан байна. Пиллэй өөрийн үгийг иш татан “Миний хийсэн хамгийн сүүлийн ажил бол Газын нөхцөл байдлын талаар тайланг танилцуулж, тэнд болж буй үйл явдлыг геноцид гэж нэрлэсэн явдал байлаа” гэсэн нь энэ маргааныг дахин хурцатгаж мэдэхээр байна.

Шагнал зарлагдсан өдөр тэр “Хуульч, шүүгч хүнийхээ хувьд би энэ мэдээллийг баталгаажуулахыг хүсэж байна” гэж хэлжээ. Мөн “Хэрэв та бүхэн арай илүү удаан алга ташвал би энэ шагналыг Трамптай хуваалцаж магадгүй юм” хэмээн хошигносон нь олны анхаарал татсан байна. Дэлхий дахинд хууль дээдлэх ёс, хүний эрхийн асуудал хурцдаж буй үед түүний нэр дэвшил, байр суурь хэрхэн хүлээн зөвшөөрөгдөж буйг энэ шийдвэр харуулж байна.

Олон Улсын Эрүүгийн Шүүхийн ерөнхийлөгч олон улсын эрх зүй сорилттой тулгарч буй энэ үед энэхүү шагнал “онцгой ач холбогдолтой” гэж мэдэгдсэн талаар Reuters мэдээлэв. Мөн “Тэрбээр шударга бус ёсны харгис хэрцгий байдалтай нүүр тулсан ч хэзээ ч харцаа буруулж байгаагүй” гэх үнэлгээ дурдагдлаа. Түүнчлэн хүний эрх, хууль дээдлэх ёс, шударга ёс болон хариуцлага тооцох зарчим нь энх тайван, аюулгүй байдал, хөгжил цэцэглэлт гээд бүх зүйлийн үндэс суурь болохыг дахин нотолж, хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг хэмээн тайлбарласан байна.

Нобелийн долоо хоног үргэлжилж буй энэ үед эдийн засгийн салбарын Нобелийн шагналын эзнийг Даваа гарагт зарлахаар үлдсэн байна. Харин энх тайвны шагналын энэ удаагийн сонголт нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Олон Улсын Эрүүгийн Шүүх зэрэг олон талт тогтолцоонд тулгарч буй маргаан, сорилтыг дахин хэлэлцэхэд хүргэж магадгүй байна. Пиллэйгийн хувьд шагнал нь хүний эрхийн хамгааллыг идэвхжүүлэх дохио болно гэсэн хүлээлт дагуулж, олон улсын эрх зүйн маргааныг дахин төвд орууллаа.