Олон улсын эрүүгийн шүүхийн шүүгч асан Наванетем 'Нави' Пиллай Нобелийн энхтайвны шагнал хүртлээ

Олон улсын эрүүгийн шүүхийн шүүгч асан Наванетем “Нави” Пиллай баасан гарагт энх тайван, олон улсын эрх зүйг дэмжсэн ажлаараа Нобелийн энхтайвны шагнал хүртлээ. Норвегийн Нобелийн хорооны дарга Йөргөн Ватне Фриднес түүнийг дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцидыг ял шийтгүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэж мэдэгдэв. Тус хороо Пиллайг олон улсын эрх зүйн хариуцлагын зарчмыг бодит ажил болгох явцад голлон нөлөөлсөн хүн гэж үнэлсэн байна.

Энэхүү шагналыг олон улсын эрх зүйн хүрээнд хохирогчдын эрхийг хамгаалах, мөргөлдөөний үеийн гэмт хэргийг мөрдөн шалгах, ял шийтгэх тогтолцоог бэхжүүлэхтэй холбон тайлбарлажээ. Фриднесийн хэлснээр Пиллай олон улсын хамтын нийгэмлэгийн анхаарлыг дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцидын асуудалд төвлөрүүлж, хариуцлага тооцох бодит боломжийг тэлэхэд нөлөөлсөн байна. Норвегийн Нобелийн хороо түүний ажил, байр суурь нь зөрчил мөргөлдөөний хохирогчдын хувьд зөвхөн хууль эрх зүйн хүрээнд бус, итгэл найдварын тухай асуудал байсан гэж онцоллоо.

Пиллай өмнө нь Өмнөд Африкийн Дээд шүүхэд, мөн Руандагийн олон улсын эрүүгийн шүүх, Олон улсын эрүүгийн шүүхэд шүүгчээр ажиллаж байжээ. Эдгээр байгууллагууд нь олон улсын эрх зүйн хэрэгжилтийн хамгийн эмзэг, хамгийн хүнд гэмт хэргийн асуудлууд төвлөрдөг талбаруудын нэг. Түүний мэргэжлийн замнал олон улсын шүүхийн практик, хүний эрхийн зарчим хоёрын огтлолцолд өрнөсөн болохыг Нобелийн хороо давхар сануулсан байна.

Тэрээр 2008-2014 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүний эрхийн дээд комиссароор ажилласан. Энэ хугацаанд, мөн өмнөх албан тушаалууддаа Пиллай хууль дээдлэх зарчмыг хувь хүн төдийгүй улс орнууд сахих ёстой гэсэн байр суурийг тууштай илэрхийлж ирснийг хороо тэмдэглэв. Норвегийн Нобелийн хороо “Нави Пиллай улс орнууд болон үндэсний удирдагчдыг хариуцлага хүлээлгэж, хүчирхийлэл ба мөргөлдөөний хохирогчдод найдвар өгсөн” гэж мэдэгдсэн.

Мөн тус хороо “Түүний ажилласан бүх албан тушаалд хувь хүн, улс орнууд хууль дээдлэх зарчмыг сахих хариуцлагыг онцолж ирсэн” хэмээн онцолсон нь шагналын үнэлэмжийн төвд ямар үзэл баримтлал байгааг илэрхийлж байна. Энэ нь нэг хүний намтар төдий бус, олон улсын эрх зүйн хариуцлагын тогтолцоонд тавих улс төр, ёс зүйн шахалт сулрах ёсгүй гэсэн дохио гэж уншигдаж болохоор. Үүний зэрэгцээ зөрчил мөргөлдөөний хохирогчдын эрхийг хамгаалах олон улсын шахалтыг цаашид чангатгаж мэдэхээр байна.

Нобелийн хорооны тайлбар, Пиллайгийн олон байгууллага дамнасан туршлага нь олон улсын хууль, хүний эрхийн асуудал бодит амьдрал дээрх аюулгүй байдал, хариуцлагын хэлэлцүүлэгтэй салшгүй холбоотойг дахин санууллаа. Шагнал гардуулснаар дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцидын хариуцлагын асуудал олон улсын тавцанд дахин өндөр түвшинд яригдах нэг шалтгаан нэмэгдэж байна. Одоо анхаарал энэ үнэлэмж бодит мөрдөн шалгах, шүүхийн ажиллагаа, хохирогчдод хүрэх хамгаалалт болж хувирах эсэх дээр төвлөрөхөөр байна.