Олтогенетикийг хөгжүүлсэн гурван эрдэмтэн 2026 оны Анагаах ухааны Нобелийн шагнал хүртэнэ

АНУ-ын эрдэмтэн Карл Дейссерөт, Германы эрдэмтэд Петер Хегеманн, Георг Нагель нарыг 2026 оны Анагаах ухааны Нобелийн шагнал хүртээнэ гэж зарлалаа. Шведийн Каролинска хүрээлэнгийн Нобелийн хороо гэрлээр удирдагддаг ионы суваг, оптогенетикийн чиглэлийн нээлтүүдийг нь үнэлж сонгосноо Даваа гарагт мэдээлсэн байна. Шагналын сан 12 сая Шведийн крон бөгөөд энэ нь 1.2 сая ам.доллартай тэнцэх дүн гэж танилцуулсан юм.

Эдгээр гурван эрдэмтэн шагналын мөнгийг хуваан авах бөгөөд шийдвэр нь тархины судалгаанд шинэ боломж нээх хүлээлт үүсгээд байна. Комиссын тайлбарласнаар оптогенетик нь амьд тархин дахь мэдрэлийн эсүүдийн үйл ажиллагааг нарийвчлан хянах аргачлал болжээ. Нобелийн хорооны үнэлгээнд багтсан гол санаа нь гэрлийн дохиогоор тодорхой мэдрэлийн хэлхээг асаах, унтраах чадвар юм.

Карл Дейссерөт энэ аргыг ашиглан мотор кортексийн тодорхой мэдрэлийн эсүүдийг идэвхжүүлж, хулганын сахлын хөдөлгөөнийг удирдсан байна. Мөн тэрээр гэрлээр унтаж буй хулганыг сэрээж, тодорхой мэдрэлийн эсүүд сэрүүн байдлыг хянадаг болохыг харуулжээ. Ийнхүү нэг дор, зорилтот байдлаар тархины ажиллагаанд нөлөөлж болдгийг туршилтаар үзүүлсэн нь тус чиглэлийн хэрэглээг өргөжүүлэх суурь болсон талаар мэдээлэлд дурдсан байна.

Шведийн Каролинска хүрээлэнгийн Нобелийн хорооны төлөөлөгч Томас Перлманн “Энэхүү арга нь амьд тархин дахь мэдрэлийн эсүүдийн үйл ажиллагааг асаах эсвэл унтраах боломжийг олгодог” гэж онцолсон байна. Түүний агуулга нь оптогенетикийн ялгарах давуу талыг—мэдрэлийн хэлхээнүүдийг ерөнхийд нь бус, тодорхой зангилаа, эсийн түвшинд удирдах боломжийг—товч тодорхойлж байна. Энэ хүрээнд гэрлээр идэвхждэг ионы сувгуудтай холбоотой суурь судалгааны ач холбогдол мөн тодорч байгаа юм.

Нөгөө талд Анна Веделл “Бид анх удаа тархи мэдээллийг хэрхэн боловсруулдаг, мөн мэдрэлийн эсүүд хэрхэн харилцан үйлчилдгийг бодитоор ойлгож эхлэх боломжтой боллоо” гэжээ. Энэ нь лабораторийн ажиглалтыг тархины бодит ажиллагаатай уях боломж нэмэгдсэн гэсэн хүлээлтийг илэрхийлж байна. Улмаар тархины эмгэгийн судалгаанд илүү нарийвчилсан хяналт хийх, шинэ эмчилгээний чиглэл нээх тухай яриа хүчтэй өрнөхөөр байна.

2026 оны Нобелийн шагнал гардуулах ёслол арванхоёрдугаар сарын 10-нд Шведийн нийслэл Стокхольм хотод болно. Нобелийн хороо шагналыг гурван эрдэмтэнд олгохдоо оптогенетикийн чиглэлд гарсан нээлтүүдийг цогцоор нь үнэлсэн бөгөөд олон улсын анхаарал энэ салбарын дараагийн ахиц руу шилжиж байна. Reuters мэдээлэв.