Пашинян, Алиев нар сураггүй болсон хүмүүсийн асуудлаар хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх талаар ярилцжээ

Арменийн Ерөнхий сайд Никол Пашинян Бакуд болсон хурлын төгсгөлд Азербайжаны Ерөнхийлөгч Ильхам Алиевтай уулзахдаа сураггүй болсон хүмүүсийн асуудлаарх хүчин чармайлтаа нэмэгдүүлэх талаар хэлэлцсэнээ мэдэгдлээ. Тэрээр энэ чиглэлээр хоёр улсын комиссуудын хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэхийг ярилцсан ч хэлэлцсэн хугацааг тодруулсангүй. “Энэ асуудлыг хамтын ажиллагаагаар шийдвэрлэх боломжтой” гэж Пашинян хэлсэн байна.

Азербайжаны хоригдол, барьцаалагдсан болон сураггүй болсон хүмүүсийн асуудал эрхэлсэн Улсын комисс хоёр талын комиссууд 2025 оны хоёрдугаар сараас шууд харилцаж, сураггүй хүмүүсийн талаар мэдээлэл солилцож эхэлснийг мэдээлэв. Тус улсын комиссын мэдээллээр Азербайжан 4,010 иргэнээ сураггүйд тооцжээ. Энэхүү мэдээлэл нь мөр мөрөөрөө урагшлах боломжтой цөөн “хүмүүнлэгийн” сэдвийн нэг хэвээр байгааг давхар илтгэж байна.

Комиссын төлөөлөл Али Нагиевийн хэлснээр Армен улс нэгдүгээр сард 50 сураггүй армян хүний ДНХ-ийн профайлыг өгсөн ч олдворуудтай таараагүй байна. Мөн Азербайжан 1990-ээд оны анхны Карабахын дайны үеэр олзлогдсон эсвэл барьцаалагдсан гэж үздэг 834 иргэний жагсаалтыг Арменд шилжүүлж, 104 хүний дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгсөн гэжээ. Иймэрхүү техникийн ажил урагшлах тусам талуудын харилцан мэдээлэл солилцох суваг тогтворжино гэж ажиглагчид үздэг ч, өгөгдлийн зөрүү, баталгаажуулалтын хүндрэл богино хугацаанд арилна гэж хэн ч амлаагүй байна.

Сураггүй болсон хүмүүсийн сэдэв нь илүү өргөн хэлэлцээний хүрээнд яригдаж байгаа асуудлуудтай ч хамааралтай. Вашингтонд 2025 оны наймдугаар сард эхлүүлэн тохиролцсон, АНУ зуучилсан энхийн хэлэлцээрийн төсөлд сураггүй хүмүүсийн асуудлыг хүмүүнлэгийн сэдвийн нэг болгон тусгасан гэж мэдээлэлд дурдав. Тус хэлэлцээрийн 9-р зүйлд талууд боломжит мэдээллээ солилцох, эрэн хайх, шарилыг буцаан шилжүүлэх, алга бололтыг мөрдөн шалгах үүрэг хүлээнэ гэж заажээ.

Регион дахь нөхцөл байдал энэ бүхнийг улам эмзэг болгож байна. Карабахын бүс нутгийг Азербайжан 2023 онд бүрэн хяналтдаа авсны дараа 100,000 гаруй үндэстэн армян дүрвэн гарсан гэж мэдээлэлд тэмдэглэв. Өнгөрсөн жил эхлүүлэн тохиролцсон энхийн хэлэлцээр одоогоор албан ёсоор гарын үсэг зураагүй хэвээр байгаа нь талуудын улс төрийн итгэлцэл ямар түвшинд байгааг харуулсаар байна.

Ийм нөхцөлд сураггүй болсон хүмүүсийн мөрөөр мэдээлэл солилцох, ДНХ-ийн өгөгдөл тулгах, жагсаалт, баримтыг нягтлах зэрэг нь бодит үр дүн өгөх ховор боломжийн нэг гэж хоёр талын мэдэгдлүүдээс уншигдана. Хүмүүнлэгийн асуудал урагшилбал итгэлцэл нэмэгдэж, одоогоор албан ёсоор баталгаажаагүй энхийн хэлэлцээг ахиулах боломжтой гэж үзэж байна. Одоогоор Пашинян, Алиев нарын ярилцсан тохиролцооны нарийвчилсан хугацаа, дараагийн алхмуудыг талууд тодорхой зарлаагүй байна.