Шилэн дансанд мэдээлэл дутуу: Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, УИХ, Ерөнхий сайдын төсвийн зарцуулалт тодорхойгүй байна

Шилэн дансны тайлагнал дутуу хэвээр байгаа нь төрийн мөнгө хэрхэн зарцуулагдаж буйг олон нийт хянах боломжийг хязгаарлаж байна. Төсвийг захиран зарцуулах эрхтэй 36 ерөнхийлөн захирагчийн бүрэлдэхүүнд Засгийн газрын 20 сайд болон бусад 16 байгууллага багтдаг гэж мэдээлэв. Эдгээр ерөнхийлөн захирагчид батлагдсан төсвийг харьяа агентлаг, газруудад шилжүүлж, зарцуулалтыг shilendans.gov.mn-д нээлттэй байршуулдаг үүрэгтэй. Гэвч зарцуулалтын гол мэдээлэл болох томоохон гүйлгээ, худалдан авалтын дэлгэрэнгүй хэсгүүдэд мэдээлэл дутуу байна.

Шилэн дансны “Цалингийн зардлаас бусад таван сая төгрөгөөс дээш үнийн дүн бүхий зарлагын мөнгөн гүйлгээ” цэсээр иргэд том дүнтэй гүйлгээг харах боломжтой гэжээ. Мөн таван сая төгрөгөөс дээш үнийн дүнтэй худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээний мэдээлэл тусдаа хэсэгт байрших бүтэцтэй. Энэ нь төсвийн ерөнхий дүнгээс гадна яг ямар төлбөр, ямар зорилгоор хийгдсэнийг олон нийтэд шалгах суурь хэрэгсэл болж ирсэн. Тиймээс уг хэсгүүд хоосон байх нь тайлагналын утга агуулгыг алдагдуулж байна.

Ерөнхийлөгчийн тамгын газар 2026 онд 30.5 тэрбум төгрөгийн төсөв батлуулсан ч том дүнтэй гүйлгээний мэдээлэл огт оруулаагүй гэж мэдэгдэв. Тус байгууллага есдүгээр сарын байдлаар 24.7 тэрбум төгрөг зарцуулсан ерөнхий дүн тавьсан ч гүйлгээний дэлгэрэнгүй тайлан нийтлээгүй байна. Үүнтэй зэрэгцэн “Таван сая төгрөгөөс дээш үнийн дүн бүхий худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээ” хэсэгт 2026 он гарснаас хойш мэдээлэл оруулаагүй гэжээ. Ингэснээр татаас, үйлчилгээ, худалдан авалтын бодит урсгалыг иргэд шүүх боломж хязгаарлагдаж үлдэв.

Монгол Улсын Их Хурлын Тамгын Газар 2026 онд 145.4 тэрбум төгрөг зарцуулах төсөв батлуулсан ч мэдээллээ бүрэн байршуулдаггүй гэж мэдээлэв. УИХ-ын тамгын газар наймдугаар сарын байдлаар 73.1 тэрбум төгрөгөөс 52.6 тэрбум төгрөг зарцуулсан ерөнхий дүн тайлагнасан ч дэлгэрэнгүйг хангалттай оруулаагүй байна. Мөн УИХ-ын гишүүдийн төсөвт 62.6 тэрбум төгрөг баталж, наймдугаар сарын байдлаар 44 тэрбум төгрөг зарцуулсан гэжээ. Ерөнхий тоонууд харагдаж байгаа ч, гүйлгээний түвшинд тайлбар, задлал дутмаг байгааг эх сурвалжууд онцолж байна.

Ерөнхий сайдын багцад ч ижил асуудал хөндөгдөв. Г.Занданшатарыг 2026 оны гуравдугаар сарын 27-нд чөлөөлж, Н.Учралыг дөрөвдүгээр сарын 30-нд Ерөнхий сайдаар томилсон гэж мэдээлэв. Ерөнхий сайдын 362.3 тэрбум төгрөгийн төсвөөс есдүгээр сарын байдлаар 286.7 тэрбум төгрөг зарцуулсан ерөнхий дүн байршуулсан ч дэлгэрэнгүй тайлагнал дутуу гэжээ. Түүнчлэн Ерөнхий сайдын багцын 5 сая төгрөгөөс дээш гүйлгээний хэсэгт 2026 он гарснаас хойш мэдээлэл оруулаагүй бөгөөд “бараа үйлчилгээний бусад зардал”-д 88 тэрбум төгрөг зарцуулсан ч тайлбаргүй гэж мэдээлэв.

Төсвийн ерөнхий тоо тавьснаар “тайлагнасан” мэт харагдавч, шилэн дансны зорилго нь иргэн бүр бодит гүйлгээгээр хянах боломжийг бүрдүүлэхэд оршдог. Том дүнтэй зарлага, худалдан авалтын мэдээлэл орхигдсоор байвал төсвийн хяналт, хариуцлагын механизмд итгэх итгэл буурах эрсдэлтэй. Ялангуяа төрийн өндөр түвшний байгууллагууд дээрх мэдээллээ тогтмол, бүрэн байршуулахгүй байх нь ил тод байдлын стандартыг бүхэлд нь сулруулах дохио болж мэднэ. Шилэн дансны гол цэсүүдийг бодитой ажиллуулах нь татвар төлөгчдийн мэдэх эрхийг хамгаалах хамгийн шууд шалгуур хэвээр байна.