Шри Ланкийн шүүх Улаан өндөгний өдрийн дэлбэрэлтийг зохион байгуулсан гэх Науфер Моулавид шийдвэр гаргана

Шри Ланкийн шүүх 2019 оны Улаан өндөгний өдрийн зэрэг зохион байгуулсан амиа золиослогчдын халдлагын гол зохион байгуулагч гэж прокуроруудын нэрлэсэн Науфер Моулавид шийдвэрээ гаргахаар болсон байна. Тухайн халдлагад 270 хүн амиа алдаж, 500-гаас олон хүн гэмтсэн нь улс орны хамгийн хар өдрүүдийн нэгээр үлдсэн. Энэ удаагийн шийдвэр нь олон жил үргэлжилсэн шүүхийн процессын зангилаа болж, шударга ёсны эрэлтийг дахин хурцатгаж байна.

Шүүх Моулавигийн сайн дураар өгсөн гэх мэдүүлгийг хүлээн авч, нэг дор 23 хүний ял шийтгэлийг хамтад нь танилцуулахаар байгаа талаар мэдээлэв. Прокурорууд түүнийг халдлагын гол зохион байгуулагч гэж шүүхэд мэдүүлэг гаргасан ч Моулави өөрийн бурууг үгүйсгэж, дараа нь гарын үсэг зурсан баримтаа үзүүлээгүй гэж мэдэгдэн, өөрт нь тулгасан хэргийг няцаасан. Хэргийн материалд нийт 23 мянгаас дээш зүйл ангиар, тэр дундаа хүн амины хэрэг, терроризмын хуйвалдаан, зэвсэг хадгалалт зэрэг олон төрлийн ял хамаарч байгаа нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны цар хүрээг илтгэнэ.

Прокурорын тал 2,300 гаруй гэрчийг мэдүүлэг өгүүлж, тэсрэх бодис, сэлэм, галт зэвсэг зэрэг 2,076 баримтыг шүүхэд танилцуулсан байна. Ийм хэмжээний нотлох баримт, гэрчийн тоо нь зөвхөн нэг сэжигтний гэм бурууг тогтоохоос илүүтэй, халдлагын бэлтгэл, сүлжээ, санхүүжилт, логистикийн хэлхээг ямар өнцгөөс тогтоон гаргахыг зорьсныг харуулж байна. Харин хамгаалалтын талын байр суурьт Моулавигийн мэдүүлэг үнэхээр сайн дураараа өгөгдсөн эсэх, гарын үсэг зурсан гэх баримтын баталгаажуулалт зэрэг асуудал гол маргаан болох төлөвтэй.

Гэхдээ энэ хэрэг зөвхөн шүүх танхимд яригдах хязгаараас даваад, тагнуул, аюулгүй байдлын доголдлын асуудлыг дахин сөхөж байна. Халдлагын дараа эрх баригчид тагнуулын ноцтой доголдол байсныг дурдсан бөгөөд Энэтхэгээс ирсэн анхааруулга зохих ёсоор дамжуулагдаагүй гэж Шри Ланкийн парламентад мэдээлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор Шри Ланкийн Дээд шүүх 2023 онд тухайн үеийн ерөнхийлөгч Майтрипала Сирисенаг үндэсний аюулгүй байдлын алдаанд хариуцлагатай гэж үзэн, хохирогчдод нөхөн төлбөр төлөхийг үүрэг болгосон нь улс төрийн хариуцлагын маргааныг бүр ч өргөжүүлсэн.

Сүүлийн саруудад шийтгэл, хариуцлагын хүрээ хэр хол явах вэ гэх асуулт дахин идэвхжиж, хоёр өндөр албан тушаалтанд гэмт хэргийн хайхрамжгүй байдлаар цаазаар авах ял оноосон ч олон арван жилийн мораториос шалтгаалан ихэвчлэн бүх насаар хорих ялаар сольдог практик дахин яригдсан. Нөгөө талд тусдаа мөрдөн шалгалтаар тагнуулын албаны дарга асан Суреш Саллайг исламын хэт даврагчидтай хамтран халдлагыг зохион байгуулсан гэж буруутгасан ч тэр няцаасан байна. Мөн Channel 4-ийн 2023 оны баримтат кинонд халдлагыг улс төрийн ашиг сонирхлоор зориуд зөвшөөрсөн гэх мэдээлэгчийн мэдүүлгийг хөндсөн бол Готабая Ражапакса эдгээр мэдэгдлийг үгүйсгэсэн нь хэргийн эргэн тойрон дахь улс төрийн маргаан үргэлжлэх шалтгаан болжээ.

Өнөөдрийн шийдвэр нь Моулавид оногдуулах ял шийтгэлээс гадна, халдлагын дараах төрийн институцүүдийн алдаа, хариуцлагын тогтолцоонд иргэдийн итгэл хэр хэмжээнд нөхөгдөхийг хэмжих нэг шалгуур болж байна. Шүүх 23 хүний шийтгэлийг хамтад нь танилцуулахдаа нийгмийн хүлээлт, улс төрийн мэдрэмтгий байдлыг зэрэгцүүлэн дагуулж ирэх нь тодорхой. Харин хэрэгтэй холбоотой тагнуул, аюулгүй байдлын алдаа болон тусдаа мөрдөн шалгалтуудын үргэлжлэл нь цаашид мөрдөн шалгалтыг өргөжүүлэх эсэх, хэн ямар түвшинд хариуцлага хүлээх вэ гэдэг маргааныг намжаахгүй хэвээр үлдээж байна.