Тамхи, шинэ төрлийн тамхин бүтээгдэхүүний импорт бүх төрөлдөө өсөж, зохицуулалтын хэлэлцүүлгийг дахин хурцатгав

Гаалийн Ерөнхий Газар-ын статистикаар 2026 оны эхний есөн сард тамхи болон шинэ төрлийн тамхин бүтээгдэхүүний импорт бүх төрөлдөө өссөн дүр зураг гарчээ. Нийтдээ 2.9 тэрбум янжуур, 5.49 сая электрон тамхи, 9.8 сая халаадаг тамхи импортолж, зах зээлд нийлүүлэлтийн дарамт нэмэгдэж байгааг тоо баримт харуулж байна. Импортын үнийн дүн 81.9 сая ам.доллар буюу 295 орчим тэрбум төгрөгт хүрсэн нь энэ сегментүүдийн эрэлт, нийлүүлэлтийн хөдөлгөөн улс төрийн хэлэлцүүлэгтэй давхцаж буйг илтгэнэ.

Импортын өсөлт нь татвар, худалдаалах нөхцөл, насны хяналтын бодлогын маргааныг дахин хурцатгах суурь болж байна. Тамхи нь уламжлалт зах зээл хэвээр үлдсэн ч электрон болон халаадаг бүтээгдэхүүн тусдаа хэрэглэгчийн бүлэг тэлж байгааг импортын бүтэц шууд өгүүлжээ. Үнийн дүнг төгрөгөөр илэрхийлбэл 295 орчим тэрбум төгрөг болж байгаа нь тоон хэмжээний өсөлтөөс гадна санхүүгийн урсгалын хэмжээг тодруулж байна. Үүн дээр нэмээд хяналтын механизм хоцорч байна гэх шүүмжлэл хүчтэй сонсогдох болсон.

Гаалийн Ерөнхий Газар хамгийн өндөр өсөлттэй ангилал нь халаадаг тамхи гэж мэдээлсэн нь анхаарал татахаар байна. 9.8 сая халаадаг тамхи орж ирсэн нь шинэ төрлийн бүтээгдэхүүн дундаа хамгийн хурдтай тэлж буй чиглэлийг илтгэж, зохицуулалтын хүрээ ялгаатай байгаа асуудлыг дахин сөхөхөд хүргэв. Ийм үед импортын хэмжээ өсөх тусам хэрэглээг хянах хэрэгсэл, худалдааны сувгийн хяналт, татварын зохицуулалт зэрэг олон талын бодлого нэг дор гацаж болох эрсдэл нэмэгддэг. Тэгвэл салбар нь зах зээл дээрх өрсөлдөөнөөрөө шийдэгдэхээс гадна хууль эрх зүйн шийдвэрийг хүлээх нөхцөлд орж байна.

Энэ маргааны гол цэг нь Тамхины хяналтын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл хэвээр. Төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг долдугаар сарын 2-нд хийсэн ч батлаагүй үлдээсэн нь зохицуулалтын тодорхойгүй байдлыг үргэлжлүүлжээ. Үүнээс хойш зах зээл дээр бүтээгдэхүүний төрөл, импортын хэмжээ зэрэг үзүүлэлтүүд өссөн статистик гарч ирсэн нь хэлэлцүүлгийг “яаралтай” гэх өнгөөр дахин сэдрээж байна. Хууль батлагдах хүртэл одоогийн нөхцөл хэвээр үргэлжлэх үү, эсвэл хязгаарлалт тодорхой болох уу гэдэг асуулт нээлттэй үлдэв.

Улсын Их Хурал-ын намрын чуулганаар уг хуулийг батлах хүлээлт байгаа бөгөөд батлагдвал электрон, халаадаг тамхи татвар, насны хязгаарлалтад орно. Энэ нь жижиглэнгийн борлуулалтын горим, үнэ тогтоц, нийлүүлэлтийн бодлогод нэгэн зэрэг нөлөөлөхөөр зурагдаж, зах зээл хумигдаж мэдэх хувилбарыг ч дагуулна. Импортын өсөлтийн энэ мөчлөгийн дараагийн чиглэл хууль тогтоомжийн шийдвэрээс ихээхэн хамаарах тул салбарын оролцогчид болон хяналтын байгууллагуудын анхаарал УИХ дахь хэлэлцүүлэг рүү шилжиж байна. Одоогоор гарсан тоонууд нэг зүйл л тодорхой болгож байна: импортын хэмжээ өссөн нөхцөлд зохицуулалтын шийдэл хойшлох тусам бодлогын өртөг дагаад нэмэгдэх магадлалтай.