Зоригийн хэрэг дахин сэдэрлээ: Баабарын ДНХ-ийн эргэлзээ ба 2024 оны X дээрх яриа

Түүхч, нийтлэлч Баабар 2026 оны 10 дугаар сарын 13-нд X сүлжээнд нийтэлсэн бичлэгтээ С.Зоригийг хөнөөсөн хэргийн газраас олдсон үсний ДНХ-ийн шинжилгээний талаарх цагдаагийн мэдээллийг эргэлзээтэй гэж үзэж, хэргийг «хэн хөнөөв» гэхээс илүү «алуурчдыг хэн суллав» гэдэг талаас нь шалгах ёстой гэж бичжээ. Энэ бичлэг нэг өдрийн дотор 28 мянга гаруй удаа үзэгдэж, 1998 оноос хойш шийдэгдээгүй байгаа хэргийн маргааныг дахин сэдрээлээ. Энэ нийтлэлд уг бичлэг, 2023 оны 7 дугаар сараас 2024 оны 7 дугаар сарын хооронд X дээр өрнөсөн яриа, тухайн үеийн албан ёсны мэдээллийг харьцуулан тоймлов.

Баабар юу гэж бичив

Баабарын бичлэгт дурдсанаар хэргийн газраас олдсон үсийг тухайн үед гадаадын хэд хэдэн оронд шинжлүүлэхэд үсний уг байхгүй тул тодорхойлох боломжгүй гэсэн хариу ирсэн гэнэ. Тэрбээр 2024 оны сонгуулийн өмнө энэ хэргийг дахин хөндөж, Ц.Элбэгдоржийг захиалагч мэт харуулсан «суртал нэвтрүүлэг» өрнөсөн гэж үзжээ. Мөн цагдаагийн эх сурвалжаас «АНУ-д шинэ технологиор ДНХ уншуулсан, хариу нь шийтгэгдсэн хүмүүсийнхтэй таараагүй» гэсэн мэдээлэл тарсныг «хуурамч» гэж нэрлэж, үсэнд агуулагдах ДНХ-ийн хэлтэрхийгээр өнөөгийн шинжлэх ухаанаар тодорхойлох боломжгүй гэсэн өөрийн байр суурийг илэрхийлжээ. Эдгээр нь Баабарын хувийн дүгнэлт бөгөөд цагдаагийн байгууллагаас түүний бичлэгт хариу өгсөн мэдээлэл энэ нийтлэлийг бэлтгэх үед олдсонгүй.

Баабарын бичлэгт шийтгэгдсэн хүмүүсийг «3 шатны шүүхээр ял авсан алуурчид» гэж нэрлэсэн байдаг. Гэвч доорх он дарааллаас харахад тэдний шийтгэх тогтоолыг Улсын дээд шүүх 2021 онд хүчингүй болгосон бөгөөд хэн нэгний гэм буруу одоогоор шүүхээр тогтоогдоогүй байна.

Он дараалал: баримтаар батлагдсан үйл явдал

• 1998.10.02: УИХ-ын гишүүн, Дэд бүтцийн сайдын үүрэг гүйцэтгэгч С.Зориг гэртээ амь насаа алдсан (mminfo.mn).
• 2016–2017: Шүүх Ц.Амгаланбаатар, Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нарт ял оноож, Улсын дээд шүүх 2017 оны 8 дугаар сарын 4-нд эцэслэн шийдвэрлэсэн (mminfo.mn, ergelt.mn).
• 2020–2021: Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг мөрдөн байцаалтын явцад эрүүдэн шүүсэн гэж шүүх дүгнэж, Тагнуулын ерөнхий газрын дарга асан Б.Хурцад Улсын дээд шүүх 2021 оны 3 дугаар сарын 31-нд эрүүдэн шүүх гэмт хэрэгт ял оноосон (Олон улсын парламентын холбоо, IPU).
• 2021.05.14: Улсын дээд шүүх 2016–2017 оны шийдвэрүүдийг хүчингүй болгож, хэргийг прокурорт буцаан, Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг суллах шийдвэр гаргасан (itoim.mn, IPU). Ц.Амгаланбаатар өөр хэрэгт ял эдэлж байсан тул суллагдаагүй.
• Дараа нь: Нийслэлийн прокурорын газрын албан тушаалтны хэлснээр мөрдөх байгууллага «гэмт хэрэг үйлдсэн хангалттай нотлох баримт тогтоогдохгүй» гэсэн үндэслэлээр хэргийг хаах санал ирүүлж, тэдэнд холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон (isee.mn).
• 2024.04.10: Засгийн газар Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарын зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хохирлыг нөхөн төлүүлэх ажлын хэсгийг ХЗДХ-ийн дэд сайд Б.Солонгоор ахлуулан байгуулсан (arslan.mn).
• 2024.05.17: ЦЕГ-ын Мөрдөн байцаах албаны хурандаа Б.Энхтөр 1998 оны 10 дугаар сарын 3-нд хураагдсан эд мөрийн баримтыг АНУ-ын ДНХ шинжилгээний байгууллагад шинжлүүлж, анх удаа ДНХ мэдээлэл тогтоосон, энэ нь өмнө нь хэрэгт шалгагдаж байсан хүмүүсийнхтэй тохироогүй гэж мэдэгдсэн (dorgio.mn, dardas.mn).
• 2024 оны намар: ДНХ-ийн эзнийг Интерполоор дамжуулан эрэн сурвалжилж байгаа тухай мэдээлсэн (shuurhai.mn).

Баабарын бичлэгт «24 оны сонгуулийн өмнө ... алуурчдыг сулласан» гэсэн нь дээрх албан ёсны он дараалалтай зөрж байна: суллах шийдвэр 2021 оны 5 дугаар сард гарсан.

2023–2024 онд X дээр өрнөсөн яриа

Ойн өдөр. 2023 оны 10 дугаар сард С.Зоригийн 25 жилийн ойг хэвлэл мэдээллийнхэн уламжлалт хүндэтгэлийн өдөр болгон тэмдэглэсэн бөгөөд энэ үед хэргийн тухай яриа харьцангуй намуухан байв.

Сонгуулийн өмнөх сэдэв. 2024 оны 3 дугаар сарын сүүлээс сэдэв огцом идэвхжсэн. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ олон нийтийн өмнө Т.Чимгээтэй уулзаж байсан тухайгаа ярьсныг зарим хэрэглэгч шүүмжилсэн.

4 дүгээр сард Лу.Болд Олон улсын парламентын холбооноос шийтгэх тогтоол гарсны дараа ч «хилсээр яллалаа» гэсэн тогтоол ирдэг байсан гэж ярьсныг хэрэглэгчид түгээсэн. IPU-ийн баримт бичиг энэ байр суурийг баталж байна.

Олон хэрэглэгч энэ хэрэг сонгууль болгоны өмнө дахин хөндөгддөг гэж ажигласан.

ДНХ-ийн мэдээлэл. 2024 оны 5 дугаар сарын 16-нд гурван телевизээр хэлмэгдүүлэлтийн тухай нэвтрүүлэг цацагдаж, маргааш нь ЦЕГ ДНХ-ийн дүнг мэдээлэв (dardas.mn). Энэ мэдээллийг түгээсэн бичлэгүүд тухайн хугацааны хамгийн өндөр хандалттай бичлэгүүдийн нэг болсон.

Зарим хэрэглэгч хэргийг тагнуул, мөрдөн байцаалт, шүүхийн удирдлага солигдсоны дараа «илэрсэн» гэж ёжилсон нь 2015–2017 оны мөрдөн байцаалтад итгэлгүй байгааг илтгэнэ.

Эсрэг байр суурь. Ц.Элбэгдорж 2024 оны 5 дугаар сарын 18-нд Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийг «шийтгэгдсэн цуврал алуурчныг» ивээн тэтгэж, телевизийн нэвтрүүлгээр «гүтгэлэг» цацуулсан гэж буруутгасан. Энэ бол Ц.Элбэгдоржийн байр суурь бөгөөд Т.Чимгээгийн С.Зоригийн хэрэгт холбогдох шийтгэх тогтоол 2021 онд хүчингүй болсныг тэмдэглэх нь зүйтэй.

Зарим хэрэглэгч гурван шатны шүүх баталгаажуулсан шийдвэр эрүүдэн шүүлтийн улмаас буруу ойлгогдож байна гэж маргаж байсан.

Нөгөө талаас С.Зоригийн гэр бүлийнхэн Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг хэлмэгдсэн хүмүүс гэж үздэг талаар 6 дугаар сард хэрэглэгчид бичиж байсан.

Дүн шинжилгээ: яриа хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ

Нэгдүгээрт, 2024 оны сонгуулийн өмнө яриа «хэн захиалсан бэ» гэсэн улс төрийн асуулт руу эргэсэн. Нэг тал хэлмэгдүүлэлт, эрүүдэн шүүлтийг онцолж, түүнийг тухайн үеийн удирдлагатай холбож тайлбарласан бол Ц.Элбэгдорж болон түүнийг дэмжигчид үүнийг сонгуулийн өмнөх гүтгэлэг гэж үзэж байна. Аль ч талын буруутгал шүүхээр тогтоогдоогүй.

Хоёрдугаарт, 2024 оны 5 дугаар сарын ДНХ-ийн мэдээлэл яриаг шинжлэх ухааны маргаан руу шилжүүлсэн. ЦЕГ ДНХ мэдээлэл тогтоосон гэж албан ёсоор мэдэгдсэн бол Баабар 2026 онд энэ мэдээллийг шинжлэх ухааны үүднээс эргэлзээтэй гэж үзэж байна. Шинжилгээний арга, лабораторийн нэр, дүгнэлтийн бүрэн эх нь олон нийтэд ил болоогүй тул энэ маргааныг бие даан шалгах боломж хязгаарлагдмал хэвээр байна.

Гуравдугаарт, Баабарын бичлэг хэргийн гол асуултыг «алуурчин хэн бэ» гэхээс «суллах шийдвэр хэрхэн гарсан бэ» руу шилжүүлэхийг санал болгосон. Гэвч суллах шийдвэрийг Улсын дээд шүүх гаргасан, эрүүдэн шүүлтийн хэрэгт албан тушаалтнууд шүүхээр ял авсан нь баримтаар батлагдсан. С.Зоригийг хэн хөнөөсөн нь 28 жилийн дараа ч шүүхээр тогтоогдоогүй хэвээр байна.

Энэ нийтлэлд дурдсан бүх буруутгал нь тухайн хүмүүсийн байр суурь бөгөөд шүүхээр тогтоогдсон баримт биш. X дээрх хэмжүүрүүдийг 2026.10.14-ний байдлаар авав.