АНУ уул уурхайн боловсролд олон жилд анх удаа бодитой холбооны санхүүжилтийн гарцыг нээлээ

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Вашингтонд уул уурхайн удирдлагуудтай дугуй ширээний уулзалт хийх үеэр холбооны түвшний уул уурхайн боловсролын дэмжлэг зэрэгцэн яригдлаа. Тэр өдөр Эрчим хүчний яамны workforce арга хэмжээнд АНУ-ын магадлан итгэмжлэгдсэн 14 уул уурхайн сургуулийн төлөөлөл оролцож, салбарын боловсон хүчний хомсдолыг шууд хөндсөн байна. Уул уурхайн боловсролд “нэг үеийн дараах анхны бодит” холбооны санхүүжилт нийт 180 сая ам.доллароос давна гэж танилцуулсан нь уул уурхай, ашигт малтмал, нийлүүлэлтийн сүлжээний сургалтын чадавхыг нэмэхээр чиглэжээ.

Энэ давалгааг Цагаан ордон уул уурхайн компаниудтай хэлэлцэж буй багцын ерөнхий зурагтай уялдуулан тайлбарлаж байна. Цагаан ордон хэлцлийн багцыг 2 тэрбум ам.доллароос дээш гэж, харин Bloomberg 3 тэрбум ам.доллар гэж тооцсон нь уул уурхайн бодлогын хүрээнд төр-хувийн хэвшлийн хэлэлцээ хэдийн хэмжээгээ тэлснийг харуулна. Гэхдээ сургалтын хэсэг нь амлалтаас гадна бодит мөнгөн урсгал руу шилжих эсэх нь төсвийн цагийн хуваарь, эрх зүйн явцтай шууд холбоотой хэвээр байна.

Эрчим хүчний яам PROSPECT (Providing Opportunities for Specialized Education in Critical Technologies) нэртэй шинэ хөтөлбөрөөр 100 сая ам.доллар хүртэл санхүүжилт амлаж, хоёр жилийн дотор уул уурхай, ашигт малтмал, нийлүүлэлтийн сүлжээний гэрчилгээтэй төгсөгчдийн тоог хоёр дахин нэмэх зорилт тавьжээ. Мөн ирэх 10 жилд ойролцоогоор 6,000 шинэ уул уурхайн инженер шаардлагатай гэж үнэлсэн нь хөтөлбөрийн яаралтай хэрэгцээг тодотгож байна. Нөгөө талд Дайны яам гурван сургуульд нийт 81.3 сая ам.долларын санхүүжилт санал болгосон ч одоогоор саналын түвшинд байгаа бөгөөд санхүүжилт “гарцаар” гарч ирээд ч хэрэгжилт нь шат дараатай үргэлжлэх шинжтэй.

Урьдчилсан багцын задаргаанд Colorado School of Mines нь Голден хотод чухал ашигт малтмалын инновац, арилжаажуулалтын төв байгуулах 32.7 сая ам.долларын төслөөр багтсан. South Dakota Mines нь University of Kentucky болон Missouri S&T-тэй хамтарсан эрдэмтдийн консорциумд 25 сая ам.доллар авахаар тусгагдсан бол Johns Hopkins нь дахин боловсруулах төвийн 23.6 сая ам.долларын санхүүжилтэд нэрлэгдсэн байна. Эдгээр нь уурхайгаас гарч ирэх ур чадвар, боловсруулалт, дахин боловсруулалтын чиглэлд зэрэг хүний нөөцийн гинжин холбоог зузаатгах оролдлого гэдгээрээ онцлог.

Одоогоор бодитоор хэрэгжиж буй мөнгөн урсгал гэвэл 9 дүгээр сарын 14-нд эхэлсэн PROSPECT Planning Prize-ийн 16 сая ам.долларын шугам байна. Энэ шагнал нь сургууль бүрт хоёр жилийн дотор гэрчилгээний гарцыг өсгөх төлөвлөгөөнд 1 сая ам.доллар хүртэл олгохоор заасан бөгөөд өргөдөл 10 дугаар сарын 5-нд хаагдана. Харин PROSPECT-ийн 100 сая ам.доллар бодит хөрөнгө болох эсэхийг Конгресс 12 дугаар сарын 11-нд дуусах түр санхүүжилтийн хугацаанаас өмнө шийдэх шаардлагатай болж, амласан дэмжлэг саатвал чухал ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн эрсдэл үргэлжилнэ гэсэн анхааруулга дагууллаа.

Конгресс дээрх эрх зүйн орчин энэ хооронд саатсан хэвээр байна. H.R.2457 хэмээх тусдаа хуулийн төсөл 2025 оны 3 дугаар сард Төлөөлөгчдийн танхимын Байгалийн нөөцийн хороонд шилжсэнээс хойш хэлэлцүүлгийн ахицгүй байгаа бол Сенат 7 дугаар сарын 14-ний хэлэлцүүлэг эхлүүлэх саналын cloture санал хураалтад S.4784-ийг 50-46 харьцаагаар дэмжээгүй, Ардчилсан нам Ираны дайн болон төслийн хэмжээнд шүүмжлэлтэй хандсаныг дурджээ. Олон арван жилийн турш батлагдсаар ирсэн NDAA ихэвчлэн 12 дугаар сарын сүүлээр шийдэгддэг тул 11 дүгээр сарын 3-ны завсрын сонгуулийн дараах санал хураалтын хувилбар яригдаж байгаа нь уул уурхайн боловсролын санхүүжилт бодит мөнгө болох эсэхийг “хугацаатай” болгож байна. Чарльз Флинн салбарын асуудлыг “мэдэгдэл, тэтгэлгийн цуглуулга” биш, үйлдвэрлэлийн системээр нь харах ёстой гэж хэлсэн бол Константин Караяннопулос “Хятадад төгсөгчид шууд бүтээмжтэй болдог, бусад газар гурван жил сургах хэрэг гардаг” гэж онцолсон нь, санхүүжилтийн хурд удааширвал ур чадварын хоцрогдол нийлүүлэлтийн бодит эрсдэл болон хувирахыг сануулж байна.