Ардчилсан нам Оюутолгойн ногдол ашгийг төсөвт урьдчилж тусгасныг нягтлах шаардлагатай гэв

Ардчилсан намынхан Засгийн газар ирэх оны төсөвт Оюутолгойн ногдол ашгаас ₮3 их наядыг оруулсныг “тодорхой бус” гэж үзэж, энэ тооцооллыг нягтлах шаардлагатай гэж мэдэгдлээ. Тэдний байр суурь нь ногдол ашгийг төсөвт урьдчилж тусгах үндэслэл, хэлэлцээрийн явц, мөн уг мөнгөн дүн хэрхэн бий болох талаар тодорхой тайлбар дутмаг байгаа гэх асуудалд төвлөрч байна. Үүнтэй холбоотойгоор төсвийн төсөөлөлд тусгасан зарцуулалт, Баялгийн санд төвлөрүүлэх орлогын зохицуулалт хүртэл эргэлзээ дагуулж байна гэж үзэв.

АН энэ асуудлыг тавихдаа Оюутолгойн бүтцээс үүдэх тоон зөрүү, тэнцвэргүй байдал анхаарал татаж байгааг онцоллоо. Монгол Улс Оюутолгойн төсөлд 34 хувь, Rio Tinto 66 хувийг эзэмшдэг тул ₮3 их наядын ногдол ашигтай уялдан Rio Tinto-д ₮6 их наяд ногдох тооцоо гарч байгааг дурдсан нь маргааны гол хэсэг болж байна. Өөрөөр хэлбэл төсөвт суулгасан дүн дан ганц дотоодын орлогын хүлээлт бус, хувь эзэмшилтэй уялдсан илүү том мөнгөн урсгалын зураглал руу хөтөлж байгааг сөрөг хүчин санууллаа. Энэ хүрээнд “ногоодол ашгийн хэмжээ, нөхцөл, хугацаа” тодорхойгүй байтал улсын төсвийн орлогын гол багцад оруулсан гэж шүүмжилж байна.

Сангийн яамны зүгээс хэлэлцээр хараахан дуусаагүй, урьдчилсан байдлаар тохиролцсон гэх аман тайлбар өгч байгаа гэж мэдээлэв. АН үүнийг хангалтгүй гэж үзэж, албан баталгаажсан шийдэлгүй нөхцөлд орлогын тооцоог төсөвт оруулж, түүнд тулгуурлан зарлага төлөвлөж байгаа нь бодлогын эрсдэл үүсгэнэ гэж тайлбарлалаа. Хэлэлцээрийн статус тодорхойгүй хэвээр байхад орлого урьдчилан “баттай мэт” бичигдэх нь төсвийн сахилга, хүлээлтийн удирдлагад сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэсэн байр суурь илэрхийлэв. Мөн энэ нь ногдол ашгийг өмнө нь татсантай адил зохион байгуулалт болж харагдаж байна гэж үзэж байна.

Төсвийн төсөөлөлд ₮2 их наядыг зарцуулж, ₮1 их наядыг Баялгийн санд орлогоор тусгасан атлаа 2027 онд зарлагын зориулалтыг тодорхойгүй оруулсан гэж АН шүүмжиллээ. Энэ хэсэгт тэд Баялгийн сангийн орлого гэж суулгасан мөнгөний эх үүсвэрийн ойлгомжгүй байдал дээр нэмж, цаашдын зарцуулалтын “зорилго тодорхойгүй” гэдэг агуулгыг давхар асуудал болгож тавив. Орлого нь тодорхой бус, зарлага нь бүр ч тодорхой бус байвал олон нийтийн хүлээлтэд ч, бодит санхүүжилтийн сахилгад ч эрсдэл үүснэ гэж тайлбарлажээ. Түүнчлэн урьдчилан татах шинжтэй төлөвлөгөө нь Баялгийн сангийн зарцуулалт, удирдлагад итгэх итгэлийг сулруулна гэж үзэв.

УИХ-ын гишүүн Ш.Бямбасүрэн “Засгийн газар ирээдүйн орлогоосоо өнөөдрийн төсвийн дутагдалтай хэсгээ нөхөхөд зориулж урьдчилж авч байгааг буруу гэж үзэж байна” гэж хэлсэн байна. Түүний хэлснээр ирээдүйн орлогыг өнөөдрийн алдагдал, дутагдлыг бөглөх логикоор урьдчилан ашиглах нь бодлогын хувьд буруу дохио өгч, цаашдын санхүүжилтийн шийдвэрүүдийг ч гэсэн эргэлзээтэй болгоно. Ардчилсан намынхны тавьж буй гол шаардлага нь ₮3 их наядын тооцооллын үндэслэл, түүнд холбогдох хэлэлцээрийн нөхцөл, мөн Баялгийн санд тусгасан ₮1 их наядын орлого ба зарцуулалтын уялдааг илүү тодорхой болгох явдал гэж байна. Хэлэлцээр эцэслэгдээгүй, тайлбар нь аман түвшинд байгаа энэ үед төсөвт тусгасан тооцооллуудыг нээлттэйгээр нягталж, үндэслэлийг нь шалгахгүй бол бодлогын эрсдэл хуримтлагдана гэсэн байр суурийг тэд илэрхийллээ.