Б.Лхагважав тамхины татварыг огцом өсгөх нь хууль бус зах зээлийг тэлж болзошгүйг анхааруулав

Монголын Үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын дарга Б.Лхагважав тамхины онцгой албан татварыг огцом нэмэгдүүлэх бодлого нь хэрэглэгчдийг хямд болон хууль бус сувгийг сонгох эрсдэлийг өдөөж болзошгүйг анхаарууллаа. Түүний хэлснээр хууль ёсны бүтээгдэхүүний үнэ хэт өсөхөд татварын суурь хумигдаж, төсөвт төвлөрөх орлого төлөвлөснөөс дутуу байх нөхцөл үүсч мэднэ. Ийм шийдвэрийг сэтгэл хөдлөлөөр бус, судалгаа болон эдийн засгийн тооцоонд тулгуурлан гаргах ёстой гэв.

Б.Лхагважавын тайлбарласнаар үнийн огцом өсөлт нь зөвхөн хэрэглэгчийн сонголтыг өөрчлөөд зогсохгүй зах зээлийн бүтэц өөрчлөгдөх эрсдэл дагуулна. Хууль ёсны барааны үнэ өсөх тусам татвар төлдөг сувгийн борлуулалт буурах магадлал нэмэгдэнэ гэж тэр үзэж байна. Үүний улмаас улсын төсөвт 700 тэрбум төгрөг хүртэлх татварын орлого төвлөрөхгүй байх эрсдэлийг онцоллоо.

Тэрээр хөрш орнуудтай үнийн зөрүү нэмэгдэх нь тамхийг хууль бусаар импортлох эдийн засгийн сонирхлыг өсгөнө гэдгийг мөн дурдав. Үнийн зөрүү томрох тусам хууль бус нийлүүлэлтийн сүлжээ илүү ашигтай болж, хууль ёсны зах зээлийг шахах эрсдэл бодитоор нэмэгдэнэ гэсэн байр суурь илэрхийлсэн. Ингэснээр татварын нэмэгдэл нь бодитоор төсвийн орлогыг “пропорциональ” өсгөхгүй байх нөхцөл үүсч болохыг түүхэн жишээнүүд харуулдаг гэж тайлбарлав.

Хил, гаалийн хяналтыг чангатгах шаардлага байгааг Б.Лхагважав үгүйсгэсэнгүй. Гэхдээ бүх ачааг 100 хувь шалгах боломжгүй тул дангаар шийдэл болж чадахгүй, үнийн бодлого буруу тохирвол хяналтын зардал өндөрссөн ч хууль бус урсгал бүрэн арилахгүй байж мэднэ гэж сануулав. Тиймээс татварын арга хэмжээг хэрэгжүүлэхдээ хууль ёсны ба хууль бус зах зээл хоёрын “шилжилт”-ийг хамтад нь тооцох ёстойг тэр онцолж байна.

Энэ хүрээнд татварыг нэг дор өсгөхийн оронд 3–4 жилийн хугацаанд үе шаттай нэмэгдүүлэх хувилбарыг санал болгов. Үе шат бүрийн нөлөө хэрэглэгч, бизнес, төсөвт хэрхэн тусахыг үнэлж, зах зээлийн өөрчлөлтийг хянах боломжтой гэж тэр үзжээ. Түүний тайлбарласнаар ийм аргачлал нь үр дагаврыг бодитоор хэмжиж, шаардлагатай тохиолдолд бодлогоо тухай бүр тохируулах гарцыг үлдээнэ.

Б.Лхагважав “татвар өндөр байх нь зорилго биш” гэж тодотгон, оновчтой түвшинг тогтоох нь чухал гэв. Түүний байр суурийн гол санаа нь огцом өсөлт хүсэн хүлээсэн үр дүнгээ өгөхөөсөө өмнө хэрэглээг хууль бус суваг руу түлхэж, татварын бааз суурийг нимгэлэх эрсдэлтэй гэсэн анхааруулга байлаа. Иймээс шийдвэр гаргагчид судалгаа, тооцоонд суурилж алхам алхмаар хэрэгжүүлэх хувилбарыг нухацтай авч үзэхийг уриалсан юм.