Индонезийн ойн түймэр ширүүсч, дэлхийд цөөн үлдсэн орангутануудын амьдрах орчин сүйдэж байна

Индонезид дэгдсэн ойн түймэр ширүүсч, дэлхийд цөөн үлдсэн орангутануудын амьдрах орчин сүйдэж эхэлснээр зөвхөн байгаль хамгааллын бус бүсийн эрүүл мэнд, эдийн засагт давхар дарамт үүсгээд байна. Дэлхийн гурван зүйл орангутан бүгд нэн ховордсон ангилалд багтаж, зөвхөн Суматра ба Борнеод тархсан бөгөөд мэргэжилтнүүдийн хэлснээр түймэр тэдний ой модыг устгаад зогсохгүй хоол, усгүй болгож байна. Индонез улс сүүлийн арав гаруй жилийн хамгийн сүйтгэлтэй түймрийн улиралтай нүүр тулж байгааг орон нутгийн эх сурвалжууд онцолжээ.

Түймрийн цар хүрээ, эрчийг NASA-гийн идэвхтэй галын мөрдөгчийн мэдээлэл илтгэнэ. Сүүлийн 24 цагт 400 орчим галын голомт бүртгэгдсэн бөгөөд утааны нөлөө хот суурин газруудад улам хүчтэй мэдрэгдэж байна. Калимантанд ISPU Палангкараяад 1,231 хүрсэн нь нөхцөл байдал энгийн түвшнээс аль хэдийн давсныг харуулж байгаа юм. Үүний зэрэгцээ Greenpeace Indonesia-ийн мэдээлснээр гал, утааны голомтын нэг хэсэг нь ойн болон тосны далдуу модны концессын бүсэд давхцаж буй нь анхаарал татаж байна.

Утаа зөвхөн амьтан, ой модоор хязгаарлагдахгүй, хүний эрүүл мэндийн ачаалал болон эрх баригчдын хариуцлагын асуудлыг хурцаар тавьж эхэллээ. Шүүх Калимантанд утааны асуудлаар төрийг “ноцтой хайхрамжгүй” гэж буруутгасан иргэний нийгмийн байгууллагуудын нэхэмжлэлийг хэлэлцэж эхэлсэн гэж мэдээлэв. Орон нутгийн оршин суугч Рика Юнита Сари BBC Indonesia-д “Эм өгөх ч зав байсангүй, сандраад шууд эмнэлэг рүү явсан” хэмээн ярьжээ. Энэ бол утаанд өртсөн иргэдийн өдөр тутмын түгшүүр, эмнэлгийн ачаалал ямар түвшинд хүрснийг хэлээд өгч байна.

Манант утаа бүс нутгийн хэмжээнд агаарын чанарын үзүүлэлтүүдийг огцом муутгаж, олон нийтийн арга хэмжээний эрсдэлийг ч яригдах хэмжээнд хүргэв. IQAir-ын жагсаалтад Сингапур AQI 217-оор тэргүүлж, Куала Лумпур 210-оор удаалсан гэж мэдээлэгдсэн байна. Үүнтэй зэрэгцэн Singapore GP-ийн төлөөлөгч BBC-д “шаардлагатай бол талбай дээр N95 маск бэлэн байлгах” төлөвлөгөөтэй гэдгээ хэлсэн бол Сингапурын F1 уралдааны зохион байгуулагчид мөн ийм бэлтгэл хийхээр төлөвлөснөө дурджээ. Харин FIA-гийн төлөөлөгч агаарын чанар “замын үйл ажиллагаа, арга хэмжээ зохион байгуулахад аюул учруулах төлөвгүй” гэж мэдэгдсэн нь зохион байгуулалтын хувьд нөхцөл байдлыг хянаж буй байр суурийг илэрхийлэв.

Тамирчдын хэлсэн үгс утааны бодит мэдрэмжийг улам тодруулж байна. Atlassian Williams-ын нисгэгч Карлос Сайнс “Индонезийн түймрийн бохирдлоос болж энд амьсгалах эрүүл мэт санагдахгүй байна” гэж хэлсэн бол Scuderia Ferrari-гийн Льюис Хэмилтон “Утаанаас болоод буухад хүртэл хүндрэлтэй байсан” гэж мэдэгдсэн. Нөхцөл байдал үргэлжилбэл зөвхөн нэр хүндийн эрсдэл бус, олон нийтийн арга хэмжээний логистик, эрүүл мэндийн хамгаалалтын шаардлага зэрэг бодит зардлууд нэмэгдэхээр байна.

Эдийн засгийн сөрөг нөлөө ч хэдийнэ тооцооллын түвшинд гарчээ. Center of Economic and Law Studies-ийн тооцоогоор энэ жилийн түймрийн эдийн засгийн алдагдал 30 их наяд рупиад хүрч болзошгүй байна. Мөн судалгаагаар эрүүл мэндтэй холбоотой зардал 100 их наяд рупиаг давах магадлалтай гэж дурджээ. Global Wildfire Information System-ийн мэдээллээр энэ жил 60,000 гаруй км квадрат газар шатсан нь түймрийн уршиг зөвхөн нэг мужийн асуудал бус, урт хугацааны нөхөн сэргээлт шаардах хэмжээний сүйрэл болж хувирсныг илтгэж байна.