Төсөв 2027: Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн салбар зарцуулахаасаа 3.3 дахин их орлого оруулна
Салбарын яамны харьяанаас 398.0 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэхээр төлөвлөсөн бол яамны зардлын төсөв 119.7 тэрбум байна. Уулын ажлын төлөвлөгөөний хяналт 100-гаар нэмэгдэнэ.
Энэ мэдээг программ автоматаар бэлтгэсэн.
Уул уурхайн компаниудын уулын ажлын төлөвлөгөөг хянаж, зөвшөөрөл олгох тоог 2027 онд 460 болгож, уулын ажлын тайлангийн хяналтыг 310 болгон нэмэгдүүлэхээр төлөвлөжээ. Энэ ажлыг хариуцах Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын салбараас улсын төсөвт 398.0 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэх бол яамны өөрийнх нь зардлын төсөв 119.7 тэрбум төгрөг байна.
Хуулийн төслийг Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нар 2026 оны 8 дугаар сарын 31-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн бөгөөд УИХ хэлэлцэх явцад эдгээр тоо өөрчлөгдөж болно.
Орлогын гол эх үүсвэр нэг байгууллага
Хуулийн төслийн 3 дугаар зүйлд төсвийн ерөнхийлөн захирагч тус бүрээр орлогыг хуваарилсан. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын хариуцах 398.0 тэрбум төгрөгийн орлогын 87.2 хувь буюу 347.1 тэрбум төгрөгийг Ашигт малтмал, газрын тосны газар бүрдүүлнэ. Харьяа төсөвт байгууллагуудын өөрийн орлого 50.7 тэрбум төгрөг буюу нийт орлогын 12.7 хувь байна. Үндэсний геологийн албаны орлогыг 0.2 тэрбум төгрөгөөр төлөвлөжээ. Ийнхүү салбарын орлого бараг бүхэлдээ нэг байгууллагын төвлөрүүлэлтээс хамаарч байна. Тиймээс энэ байгууллагын төлөвлөгөө биелэх эсэх нь салбарын орлогын гүйцэтгэлийг шууд тодорхойлно.
Төсвийн ерөнхийлөн захирагчдаар хуваарилсан орлогын нийлбэрт энэ салбарын эзлэх хувь 1.4 байна.
Доорх график салбарын орлогыг эх үүсвэрээр нь харуулна.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга (тэрбум ₮) | Хувь |
|---|---|---|
| Ашигт малтмал, газрын тосны газар | 347.1 | 87% |
| Харьяа байгууллагын өөрийн орлого | 50.7 | 13% |
| Үндэсний геологийн алба | 0.2 | 0.1% |
Эх сурвалж: Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төсөл
Орлого зардлаас 3.3 дахин их
Яамны 2027 оны зардлын төсөв 119.7 тэрбум төгрөг. Үүний 74.4 тэрбум буюу 62.2 хувь нь урсгал зардал, 45.3 тэрбум буюу 37.8 хувь нь хөрөнгийн зардал юм. Салбараас төвлөрүүлэх орлого зардлаасаа 3.3 дахин их бөгөөд зөрүү нь 278.3 тэрбум төгрөг болж байна. Өөрөөр хэлбэл, яамны зарцуулах төгрөг тутамд салбараас гурваас илүү төгрөгийн орлого улсын төсөвт орохоор тооцоолжээ.
Дараах график салбарын орлогыг яамны урсгал болон хөрөнгийн зардалтай харьцуулна.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга (тэрбум ₮) |
|---|---|
| Салбарын орлого | 398.0 |
| Урсгал зардал | 74.4 |
| Хөрөнгийн зардал | 45.3 |
Эх сурвалж: Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төсөл
Уул уурхайн хяналт өргөжинө
Хуулийн төслийн 1 дүгээр хавсралтад яамны 2027 онд хүрэх шалгуур үзүүлэлтүүдийг тусгасан. Уулын ажлын төлөвлөгөөний хяналт, зөвшөөрлийн тоо 2025 оны 360-аас 2027 онд 460 болж, 100-гаар буюу 27.8 хувиар нэмэгдэнэ. Уулын ажлын тайлангийн хяналт, зөвшөөрөл 220-оос 310 болж, 90-ээр өснө. Энэ нь 40.9 хувийн өсөлт юм. Уулын ажлын хэрэгжилтэд хяналт, шалгалт хийх аж ахуйн нэгжийн тоо 100-аас 120 болж, 20-иор нэмэгдэнэ.
Хувийн хөрөнгөөр гүйцэтгэсэн геологи хайгуулын ажлын батлагдсан жилийн тайлангийн тоог хавсралтад хоёр мөрөөр тусгажээ. Нэг мөрөнд 900-аас 960, нөгөөд 1,120-оос 1,180 болгохоор заасан. Аж үйлдвэрийн салбарт хэрэгжүүлэх төслийн техник, эдийн засгийн үндэслэлийн тоо 15 хэвээр байна. Боловсруулах аж үйлдвэрүүдийн түүхий эдийн тасралтгүй хангалтын түвшинг 2026 оны түвшнээс бууруулахгүй байхаар заажээ.
Доорх график уул уурхайн хяналтын үзүүлэлтүүдийн суурь болон зорилтот түвшинг харуулна.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | 2025 (тоо) | 2027 зорилт (тоо) |
|---|---|---|
| Уулын ажлын төлөвлөгөөний хяналт | 360 | 460 |
| Уулын ажлын тайлангийн хяналт | 220 | 310 |
| Хяналт, шалгалт хийх аж ахуйн нэгж | 100 | 120 |
Эх сурвалж: Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслийн 1 дүгээр хавсралт
Хөрөнгө оруулалтын жагсаалтад төсөл алга
Хуулийн төслийн 2 дугаар хавсралт буюу 2027 онд улсын төсвийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээний жагсаалтад Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын нэр дээр төсөл тусгагдаагүй байна. Яамны 45.3 тэрбум төгрөгийн хөрөнгийн зардал 2 дугаар хавсралтын жагсаалтад төслөөр задарч харагдахгүй байгааг анхаарах хэрэгтэй.
Цувралын эхний дугаар
Аргачлал
Орлогын дүнг хуулийн төслийн 3 дугаар зүйл, зардлын дүнг 6 дугаар зүйл, шалгуур үзүүлэлтийг 1 дүгээр хавсралт, хөрөнгө оруулалтын жагсаалтыг 2 дугаар хавсралтаас авав. Сая төгрөгөөр өгөгдсөн дүнг тэрбум төгрөг рүү нэг оронтой бутархайгаар тоймлов. Хувь, харьцаа, зөрүүг кодоор тооцоолсон. Орлого ба зардлын харьцаа нь төсвийн хоёр өөр зүйлийн дүнг харьцуулсан тооцоо бөгөөд салбарын нийт санхүүгийн үр ашгийг илэрхийлэхгүй.
Холбоотой мэдээ
