Төсөв 2027: Гаалиар 8.39 их наяд төгрөг орно, улсын хөрөнгө оруулалтаас 1.5 дахин их

Улсын төсвөөр санхүүжих сургууль, эмнэлэг, зам, цалин тэтгэврийн мөнгөний 10 төгрөг тутмын 3 орчим нь 2027 онд хилээр дамжин орж ирнэ. Гаалийн ерөнхий газар 8,393.1 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэхээр 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлд тусгажээ.

Хуулийн төслийг Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нар 2026 оны 8 дугаар сарын 31-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн бөгөөд УИХ хэлэлцэж байгаа тул тоо өөрчлөгдөж болно.

Гаалийн нэг газар хөрөнгө оруулалтын бүх мөнгөнөөс их орлого оруулна

Хуулийн төслийн 3 дугаар зүйлд төсвийн ерөнхийлөн захирагч бүр хэдий хэмжээний орлого төвлөрүүлэхийг заасан. Эдгээрийн нийлбэр 28,313.7 тэрбум төгрөг байна. Үүний 29.6 хувийг Гаалийн ерөнхий газар дангаараа бүрдүүлнэ.

Харьцуулахад, 2027 онд улсын төсвөөс санхүүжих хөрөнгө оруулалтын нийт дүн 5,773.8 тэрбум төгрөг. Гаалийн орлого үүнээс 1.5 дахин их. Мөн 2027 онд Засгийн газрын өрийн үндсэн төлбөрт 5,987.2 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөсөн бөгөөд гаалийн орлого энэ дүнгээс 1.4 дахин давна.

Гол орлого төвлөрүүлэгчдийн дүнг доорх графикт харьцуулав.

Татвар, гаалийн хоёр газар орлогын бараг дөрөвний гурвыг бүрдүүлнэ

Орлогын хамгийн том эх үүсвэр нь Татварын ерөнхий газар бөгөөд 12,063.7 тэрбум төгрөг төвлөрүүлнэ. Үүний 483.8 тэрбум төгрөг нь Төсвийн тогтворжуулалтын санд орно. Гаалийн орлого татварын газрын төвлөрүүлэх дүнгийн 69.6 хувьтай тэнцэж байна.

Хоёр газар нийлээд 20,456.7 тэрбум төгрөг буюу ерөнхийлөн захирагчдын төвлөрүүлэх орлогын 72.3 хувийг бүрдүүлнэ. Гуравдугаарт Ерөнхий сайдын харьяа Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газар 6,546.5 тэрбум төгрөгтэй байна. Эдгээр гурваас бусад бүх байгууллагын орлого нийлээд 1,310.5 тэрбум төгрөг болж байна.

Сангийн сайдын орлогын бараг 40 хувь нь гааль

Гааль, татварын байгууллагууд Сангийн сайдын эрхлэх хүрээнд багтдаг. Сангийн сайд нийт 21,051.2 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэх ба үүний 39.9 хувь нь Гаалийн ерөнхий газрынх. Сангийн сайдын төвлөрүүлэх орлогын бүтцийг доорх графикт үзүүлэв.

Үлдсэн хэсгийг гадаад тусламжийн орлого 408.1 тэрбум, Сангийн яам 177.8 тэрбум, харьяа байгууллагуудын өөрийн орлого 8.5 тэрбум төгрөгөөр бүрдүүлнэ.

Бусад салбарын орлого харьцангуй бага

Гааль, татвар, төрийн өмчөөс бусад эх үүсвэр харьцангуй бага. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд 398.0 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэх бөгөөд үүний 347.1 тэрбум нь Ашигт малтмал, газрын тосны газрынх. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд 73.9 тэрбум, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд 58.2 тэрбум, Батлан хамгаалахын сайд 43.6 тэрбум төгрөгийн орлоготой. Гаалийн ерөнхий газрын орлого Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын төвлөрүүлэх орлогоос 21.1 дахин их байна.

Ерөнхийлөн захирагчдын харьяа төсөвт байгууллагууд өөрсдийн үйл ажиллагаанаас нийт 331.6 тэрбум төгрөгийн орлого олохоор төлөвлөжээ.

Төсвийн тэнцэлд гаалийн үүрэг

Хуулийн төсөлд 2027 оны тэнцвэржүүлсэн орлого 27,937.6 тэрбум, зарлага 31,927.9 тэрбум төгрөг байна. Зарлага орлогоос 3,990.2 тэрбум төгрөгөөр давж байгаа тул гааль, татварын орлогыг төлөвлөсөн хэмжээнд төвлөрүүлэх нь төсвийн гүйцэтгэлд чухал ач холбогдолтой.

Аргачлал

Тоог 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслийн 3 дугаар зүйл (ерөнхийлөн захирагч тус бүрийн төвлөрүүлэх орлого), 4, 7, 8, 11 дүгээр зүйлээс авав. Сая төгрөгөөр өгөгдсөн дүнг тэрбум төгрөг рүү нэг оронтой бутархайгаар тоймлов. Эзлэх хувь, харьцаа, нийлбэрийг кодоор тооцоолсон бөгөөд 3 дугаар зүйлийн нийлбэрийг суурь болгосон. Гаалийн орлогын төрлөөр (татвар, хураамж гэх мэт) задаргаа хуулийн төсөлд байхгүй тул энэ мэдээнд тусгаагүй.