Төсөв 2027: Нийгмийн даатгалын сан 10.3 их наяд цуглуулж, зарлагынхаа 79 хувийг тэтгэвэрт өгнө

Нийгмийн даатгалын сан 2027 онд зарцуулах 100 төгрөг тутмын 79-ийг тэтгэвэрт олгоно. Сангийн 9,072.8 тэрбум төгрөгийн зарлагаас 7,168.1 тэрбум төгрөг нь Тэтгэврийн даатгалын сангаар дамжиж тэтгэвэр авагчдад хүрэх бөгөөд сангийн нийт орлого 10.3 их наяд төгрөг байх тооцоотой.

Нийгмийн даатгалын сангийн 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг улсын төсвийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн. Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нар төслийг 2026 оны 8 дугаар сарын 31-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн бөгөөд УИХ хэлэлцэх явцад тоо өөрчлөгдөж болно.

Орлогын гол эх үүсвэр нь шимтгэл

Хуулийн төслийн 3 дугаар зүйлээр сан 10,297.1 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлнэ. Үүний 7,390.3 тэрбум төгрөг буюу 71.8 хувь нь даатгуулагч, ажил олгогчийн төлөх шимтгэл.

Хамгийн том эх үүсвэр нь ажил олгогчийн шимтгэл бөгөөд 3,874.5 тэрбум төгрөг. Ажиллагчдаас 3,239.0 тэрбум төгрөгийн шимтгэл орно. Ажил олгогчид ажилтнуудаасаа 635.4 тэрбум төгрөгөөр их шимтгэл төлөх тооцоотой. Хоёулаа нийлээд сангийн орлогын 69.1 хувийг бүрдүүлнэ.

Сайн дурын даатгуулагчид 261.9 тэрбум төгрөг төлнө. Эхийн хүүхэд асрах чөлөөтэй хугацааны, цаатан иргэдийн, гадаадад хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагсдын болон үйлдвэрлэлийн ослоос хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон даатгуулагчийн шимтгэл нийлээд 15.0 тэрбум төгрөг. Бусад орлого 211.1 тэрбум төгрөг байна.

Доорх графикт сангийн орлогыг эх үүсвэрээр нь задалж харуулав.

Улсын төсөв 100 төгрөг тутмын 26-г нь нөхнө

Сангийн орлогын нэлээд хэсэг улсын төсвөөс ирнэ. Төр хариуцах иргэдийн тэтгэвэр болон шимтгэлийн хөнгөлөлтийн татаас 1,479.3 тэрбум, суурь тэтгэвэрт улсын төсвөөс олгох татаас 1,216.4 тэрбум төгрөг. Нийлээд 2,695.7 тэрбум төгрөг буюу сангийн орлогын 26.2 хувь болж байна.

Суурь тэтгэврийн татаас сангийн зарлагын талд яг ижил дүнгээр буюу 1,216.4 тэрбум төгрөгөөр «Суурь тэтгэвэр» нэрээр туссан. Энэ нь улсын төсвөөс ирсэн мөнгө сангаар дамжин иргэдэд олгогдохыг харуулж байна.

Зарлагын бүтэц

Хуулийн төслийн 5 дугаар зүйлд сангийн зарлагыг дөрвөн хэсэгт хуваажээ. Тэтгэврийн даатгалын сан 7,168.1 тэрбум, суурь тэтгэвэр 1,216.4 тэрбум, Тэтгэмжийн даатгалын сан 601.8 тэрбум, Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалах өвчний даатгалын сан 86.5 тэрбум төгрөг.

Тэтгэврийн даатгалын сан дангаараа зарлагын 79.0 хувийг, суурь тэтгэвэр 13.4 хувийг эзэлнэ. Тэтгэмжийн болон ослын даатгалын сангийн зарлага нийлээд 688.3 тэрбум төгрөг байна.

Доорх графикт сангийн зарлагыг дэд сангаар харуулав.

Орлого зарлагаас 1.2 их наяд төгрөгөөр давна

Төслийн тооцоогоор сангийн орлого зарлагаасаа 1,224.3 тэрбум төгрөгөөр их байна. Үүнээс гадна 4 дүгээр зүйлд Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд 67.2 тэрбум төгрөгийн эргэн төлөх төлбөр төлөхөөр заажээ.

6 дугаар зүйлд сангийн чөлөөт үлдэгдлээс Засгийн газрын нэг жил ба түүнээс дээш хугацаатай бонд, Монголбанкны үнэт цаас худалдан авахад зарцуулах хөрөнгийн дээд хэмжээг 600.0 тэрбум төгрөгөөр тогтоохоор тусгасан. Хууль 2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжинэ.

Аргачлал

Тоо баримтыг Нийгмийн даатгалын сангийн 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслийн 3–6 дугаар зүйлээс авав. Сая төгрөгийн дүнг тэрбум, их наяд төгрөг рүү тоймлон хөрвүүлсэн. Шимтгэлийн нийлбэр, эзлэх хувь, орлого ба зарлагын зөрүүг Python кодоор тооцоолсон. Орлого ба зарлагын зөрүү нь зөвхөн хоёр дүнгийн арифметик зөрүү бөгөөд эргэн төлөх төлбөр, бонд худалдан авалтыг тооцоогүй.