Төсөв 2027: Төсөв нүүрсний өндөр үнэд найдаж байхад дэлхийн зах зээл, Хятадын эрэлт сулрах төлөвтэй
Төсөлд нүүрсний үнийг тонн тутамд 125.4 ам.доллар гэж тооцсон бол Монголбанк 66 ам.доллар гэж төсөөлжээ. Хятадын өсөлт 4 хувь хүртэл саарч, түүхий эдийн үнэ буурах хүлээлттэй байна.
Энэ мэдээг программ автоматаар бэлтгэсэн.
Монголын 2027 оны төсөв уул уурхайн орлогод урьд өмнөхөөсөө илүү найдаж байна. Гэтэл олон улсын байгууллагууд ирэх онд нүүрс, зэс, алтны үнэ буурна гэж төсөөлж, гол худалдан авагч Хятадын эдийн засаг саарах төлөвтэй байна. Төсөлд 2027 онд нүүрсний тэнцвэржүүлсэн үнийг тонн тутамд 125.4 ам.доллар гэж тооцсон бол зах зээлийн үнийг 68 ам.доллар гэж тусгажээ. Хараат бус Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл (ТТБЗ) энэ зөрүүг гол эрсдэл гэж анхааруулсан.
egov.mn төсвийн гол дүгнэлтүүд ба 2027 оны түүхий эдийн экспортын төсөөллийг дараах эх сурвалжаар нэгтгэн шинжиллээ: ТТБЗ-ийн 2026 оны 9 дүгээр сарын 15-ны хоёр дүгнэлт, Монголбанкны 2026 оны 9 дүгээр сарын Мөнгөний бодлогын тайлан, Олон Улсын Валютын Сангийн (ОУВС) 10 дугаар сарын Дэлхийн эдийн засгийн төлөв, Дэлхийн банкны түүхий эдийн зах зээлийн тайлан, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын (БНХАУ) гаалийн статистик. Төслийг УИХ хэлэлцэж байгаа тул тоо өөрчлөгдөж болно.
Цувралын эхний дугаар
1. Орлого, зарлага: зардал 7.1 их наядаар тэлэв
ТТБЗ-ийн дүгнэлтээр 2026 оны 5 дугаар сард баталсан төсвийн хүрээний мэдэгдэлд нэгдсэн төсвийн 2027 оны зарлагыг 36,493.4 тэрбум төгрөг гэж тусгасан байжээ. 8 дугаар сарын 31-нд өргөн мэдүүлсэн төсөлд энэ дүн 43,586.0 тэрбум төгрөг болж, 7,092.6 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн. Ингэснээр зарлага ДНБ-ий 37.8 хувьд хүрч, тэнцвэржүүлсэн тэнцлийн алдагдал 2,306.0 тэрбум төгрөг болж байна. Зөвлөл тэлэлтийн гол шалтгааныг татвар, нийгмийн даатгалын шинэчлэл болон төрийн албан хаагчдын цалингийн бодлоготой холбосон.
Орлогын тал зардлын энэ өсөлтийг уул уурхай, ногдол ашгаар нөхөхөөр тооцогджээ. 2027 онд тэнцвэржүүлсэн орлого 9,350.0 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэх бөгөөд үүний 58 хувь буюу 5,410.7 тэрбум төгрөг нь татварын бус орлого юм. Үүнд төрийн өмчит компаниудын 3,544.8 тэрбум, Оюу толгойн 2.0 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг орно. Ийнхүү татварын болон татварын бус орлогын харьцаа өмнөх жилүүдийн 90:10-аас 2027 онд 80:20 болж байна.
Засгийн газрын төсвийн хүрээний мэдэгдлийн танилцуулгын шигтгээнд дурдсанаар нүүрсний салбараас төсөвт 4,373.8 тэрбум, зэсийн салбараас 3,697.5 тэрбум төгрөгийн татварын орлого төвлөрсөн. Энэ нь төсвийн орлогын харгалзан 13.4 ба 11.3 хувь юм. Иймээс нүүрс, зэсийн үнэ, экспортын хэмжээ төсвийн гүйцэтгэлийг шууд тодорхойлно.
ТТБЗ «тухайн орлогын уул уурхайн салбараас хамааралтай байдал нь төсвийн орлого бүрдүүлэлтэд цаашид сөргөөр нөлөөлөх магадлал өндөр» гэж дүгнэжээ. Засгийн газрын өр 2025 оны эцсийн 35.4 их наяд төгрөгөөс 2027 онд 56.6 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 49.6 хувьд хүрнэ.
Холбоотой мэдээ
2. Дэлхийн зах зээл: 2027 онд үнэ буурах хүлээлттэй
ОУВС 10 дугаар сарын 13-нд гаргасан Дэлхийн эдийн засгийн төлөвтөө дэлхийн эдийн засаг 2026 онд 3.1, 2027 онд 3.4 хувиар өснө гэж төсөөлсөн. Гэхдээ эрсдэл сөрөг тал руугаа хазайсан гэж анхааруулжээ.
Түүхий эдийн хувьд Дэлхийн банк 2026 оны 4 дүгээр сарын тайландаа нүүрсний үнэ 2026 онд 20 хувиар өсөөд 2027 онд 12 хувиар буурна гэж төсөөлсөн. Зэсийн үнэ 2026 онд 21 орчим хувиар өсөж түүхэн дээд түвшинд хүрээд, 2027 онд 8 орчим хувиар буурах төлөвтэй. Алтны үнэ 2026 онд 37 хувиар өсөөд 2027 онд 9 хувиар буурна гэж банк тооцжээ. Тайланд төмрийн хүдрийн үнэ Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын уналтын улмаас долоон жилийн доод түвшинд хүрч болзошгүй гэж дурдсан.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга (%) |
|---|---|
| Нүүрс | -12 |
| Алт | -9 |
| Зэс | -8 |
Эх сурвалж: Дэлхийн банк, Commodity Markets Outlook, 2026 оны 4 сар
Монголбанкны 9 дүгээр сарын тайланд 2027 оны дундаж үнийг ингэж төсөөлжээ:
- нүүрс тонн тутамд 66 ам.доллар;
- зэс тонн тутамд 12,341 ам.доллар;
- алт унц тутамд 4,437 ам.доллар;
- төмрийн хүдэр тонн тутамд 90 ам.доллар.
Эдгээрийг төсвийн тооцоотой харьцуулахад нүүрсний тэнцвэржүүлсэн үнэ (125.4 ам.доллар) төсөлд тусгасан зах зээлийн үнээс 84.4 хувиар өндөр байна. Харин зэсийн тэнцвэржүүлсэн үнэ (10,249.9 ам.доллар) Монголбанкны төсөөллөөс 20.4 хувиар доогуур, болгоомжтой тооцоо гарчээ. Тэнцвэржүүлсэн үнийг хуулиар өмнөх 18–20 жилийн дундаж үнэ болон олон улсын байгууллагуудын төсөөллийг дундажлан тооцдог. ТТБЗ энэ томъёо зарим жилд «эрдэс баялгийн үнэ бодит үнээс хэт ялгаатай тогтох нөхцөлийг бүрдүүлж байна» гэж дүгнэжээ.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга ($/т) |
|---|---|
| Төсвийн тэнцвэржүүлсэн үнэ | 125.4 |
| BMI, ирэх онуудын дундаж (2026.03) | 95.0 |
| Төсөлд тусгасан зах зээлийн үнэ | 68.0 |
| Монголбанк, 2026 оны 9 сар | 66.0 |
Эх сурвалж: ТТБЗ, Засгийн газар (ТХМ-ийн танилцуулга), Монголбанк
3. Хөршүүд: Хятад саарч, ОХУ өрсөлдөхөө сулруулав
БНХАУ. ОУВС 10 дугаар сарын төсөөлөлдөө Хятадын эдийн засгийн өсөлтийг 2026 онд 4.5, 2027 онд 4.0 хувь болгон бууруулсан. Хятадын коксжих нүүрсний эрэлтийг тодорхойлдог ган үйлдвэрлэл 2026 оны эхний 9 сард 724.77 сая тонн болж, өмнөх оны мөн үеэс 2.9 хувиар буурсан (Хятадын Үндэсний статистикийн товчоо, SteelOrbis-ээр). Гэвч Шаньси мужийн уурхайн осол, аюулгүй ажиллагааны шалгалтаас үүдэн дотоодын олборлолт буурч, импортын эрэлт өссөн. Хятадын гаалийн мэдээгээр тус улс 2026 оны 1–5 сард 54.7 сая тонн коксжих нүүрс импортолж, 25.12 хувиар өсгөжээ (Sxcoal).
Монгол энэ боломжийг ашиглаж чадсан. БНХАУ-ын Гаалийн ерөнхий газрын мэдээгээр 2026 оны 1–7 сард Монгол Хятадад 68.6 сая тонн нүүрс нийлүүлж, өмнөх оны мөн үеэс 55.2 хувиар өсгөжээ. Ингэснээр Хятадын нүүрсний импортод эзлэх хувиа 25.6 болгож, ОХУ-ыг гуравдугаар байрт шилжүүлэн хоёрдугаар байрт гарсан (The Coal Hub).
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга (%) | Хувь |
|---|---|---|
| Индонез | 39.7 | 40% |
| Монгол | 25.6 | 26% |
| ОХУ | 16.4 | 16% |
| Австрали | 15.3 | 15% |
| Бусад | 3.1 | 3.1% |
Эх сурвалж: БНХАУ-ын Гаалийн ерөнхий газар (The Coal Hub-ээр)
Гэхдээ энэ давуу тал түр зуурынх байж магадгүй. Монголбанкны үзэж буйгаар ирэх оноос БНХАУ-ын хойд хэсгийн нүүрсний уурхайнууд хэвийн ажиллаж эхэлснээр Монголын нүүрсний экспортын биет хэмжээний өсөлт саарна.
ОХУ. ОУВС Оросын эдийн засгийн өсөлтийг 2026, 2027 онд тус бүр 0.9 хувь гэж төсөөлсөн. Хятадын гаалийн мэдээгээр Орос 2026 оны 1–7 сард Хятадад 43.9 сая тонн нүүрс нийлүүлсэн нь өмнөх оноос 14.8 хувиар бага байна. The Coal Hub үүнийг төмөр замын өндөр тариф, логистикийн хүндрэл, хориг арга хэмжээ, рублийн ханш чангарсантай холбосон. Ойрын хугацаанд Хятадын зах зээл дэх Монголын гол өрсөлдөгч сулрах төлөвтэй байна.
Хүснэгтээр харах
| Ангилал | Утга (%) |
|---|---|
| Монгол (Монголбанк) | 5.3 |
| БНХАУ (ОУВС) | 4.0 |
| Дэлхий (ОУВС) | 3.4 |
| ОХУ (ОУВС) | 0.9 |
Эх сурвалж: ОУВС (2026.10), Монголбанк (2026.09)
4. 2027 оны экспортын төсөөлөл
Засгийн газрын төсвийн хүрээний мэдэгдлийн танилцуулгад 2026 онд нүүрсний экспорт 95 сая тонн, зэсийн баяжмалынх 2,195 мянган тонн, төмрийн хүдрийнх 9.2 сая тоннд хүрнэ гэж тооцжээ. 2027 онд нийт экспорт 19.4 тэрбум ам.доллар, импорт 12.7 тэрбум ам.долларт хүрнэ гэж төсөөлсөн. Уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспорт 2027–2029 онд жилд дунджаар 5–6 хувиар өсөх юм. Тэргүүн Шадар сайд Ж.Энхбаяр 5 дугаар сарын 7-нд 2027 онд 100 сая тонн нүүрс экспортлох төсөөллийг танилцуулсан.
Монголбанк 2027 оны нүүрсний экспортын төсөөллөө 3 дугаар сард 95 сая тонн, 6 дугаар сард 100 сая тонн, 9 дүгээр сард 110 сая тонн болгож өсгөсөн. Гэхдээ банкны тооцоогоор уул уурхайн салбарын өсөлт 2026 онд 16.3 хувь байснаа 2027 онд 4.8 хувь болж огцом саарна. Банк үүнийг дээр дурдсан Хятадын уурхайнуудын сэргэлтээс гадна томоохон зэс олборлогч компаниудын төлөвлөгөөтэй холбосон. Тэдний төлөвлөгөөгөөр зэсийн олборлолт болон баяжмал дахь алтны агууламж ирэх жилүүдэд буурна. Засгийн газрын танилцуулгад мөн нийт алтны олборлолт болон Оюу толгойн баяжмал дахь алтны хэмжээ буурна гэж дурдсан.
5. Шинжилгээ: гурван гол эрсдэл
Дээрх баримтаас эдийн засгийн гурван гол эрсдэл тодорч байна.
Нэгдүгээрт, үнэ ба хэмжээний эсрэг чиглэл. Төсөв нүүрсний экспортын хэмжээ өсөхөд найдаж байгаа ч Дэлхийн банк, Монголбанк хоёулаа 2027 онд үнэ буурна гэж төсөөлж байна. Хэмжээ хадгалагдсан ч үнэ буурвал нүүрсний орлого төлөвлөгөөнөөс доогуур гарах эрсдэлтэй.
Хоёрдугаарт, өсөн нэмэгдэх урсгал зардал. Монголбанкны тооцоогоор төсвийг өргөн барьсан хэлбэрээр нь баталбал 2027 онд зардал банкны суурь төсөөллөөс 7.1 их наяд төгрөгөөр их болно. Ингэвэл нийт инфляц он дуусахад 2.9 нэгж хувиар өндөр гарч, төлбөрийн тэнцэл муудан төгрөгийн ханш суларна. Interfax агентлагийн 10 дугаар сарын 15-нд иш татсан Монголбанкны мэдэгдэлд орлого хүлээлтээс доогуур төвлөрвөл цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж зэрэг урсгал зардлыг танах боломж хязгаарлагдмал тул хөрөнгө оруулалтын зардал буурч, боломжит өсөлтөд сөргөөр нөлөөлнө гэжээ.
Гуравдугаарт, нэг худалдан авагчаас хамаарах байдал. Монголын нүүрсний экспортын өсөлт Хятадын дотоод олборлолтын түр саатлаас ихээхэн шалтгаалсан. Хятадын эдийн засаг саарч, ган үйлдвэрлэл буурч байгаа нь дунд хугацаанд эрэлтийг хязгаарлана.
Эдийн засагчдын зөвлөмж
ТТБЗ мөчлөг сөрсөн төсвийн бодлогыг тууштай хэрэгжүүлж, төрийн оролцоог бууруулахыг зөвлөжээ. Мөн төрийн албан хаагчдын цалинг эдийн засгийн нөхцөл, бүтээмжтэй уялдуулж, томоохон бодлогын шийдвэрийн төсөвт үзүүлэх нөлөөг урьдчилан тооцохыг санал болгосон. Засгийн газрын санал болгосон Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн өөрчлөлт нь «төсвийг хяналтгүй тэлэх үүд хаалгыг нээх эрсдэлтэй» гэж зөвлөл үзжээ.
ОУВС 6 дугаар сарын мэдэгдэлдээ уул уурхайн бус татварыг бууруулах болон урсгал зардлыг нэмж өсгөхөөс зайлсхийх, уул уурхайн бус орлогыг нэмэгдүүлэхийг зөвлөсөн. Монголбанк 9 дүгээр сарын 17-нд бодлогын хүүг 12.5 хувьд хэвээр үлдээж, төсвийн зардлын тэлэлтийг анхааралтай ажиглана гэж мэдэгдсэн.
Аргачлал
Шинжилгээг ТТБЗ-ийн 2026 оны 9 дүгээр сарын 15-ны хоёр дүгнэлт, Засгийн газрын 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдлийн танилцуулга, Монголбанкны 2026 оны 9 дүгээр сарын Мөнгөний бодлогын тайлан, ОУВС-ийн 2026 оны 6 болон 10 дугаар сарын баримт бичиг, Дэлхийн банкны 2026 оны 4 дүгээр сарын түүхий эдийн зах зээлийн тайланд үндэслэн бэлтгэв. Хятадын импорт, ган үйлдвэрлэлийн тоог тус улсын албан статистикийг иш татсан The Coal Hub, Sxcoal, SteelOrbis-ээс авав. Нүүрсний тэнцвэржүүлсэн үнэ ба зах зээлийн үнийн зөрүү, зэсийн үнийн зөрүүг egov.mn тооцоолов. «Шинжилгээ» хэсэг нь эдгээр эх сурвалжийн тоонд тулгуурласан редакцийн дүгнэлт юм. Төсөөллүүд өөр өөр огноо, аргачлалтай бөгөөд үнэ нь экспортын хилийн эсвэл олон улсын индексийн үнэ байж болно.
Холбоотой мэдээ
