Украины засаг Оросын бүрэн хэмжээний довтолгооноос хойших хамгийн том төсвийн хямралтай нүүр туллаа

Кривий Рих хотод Оросын агаарын цохилтууд уурхай, гангийн том үйлдвэрүүдийг зогсонги байдалд оруулж, орон нутгийн эдийн засгийг хумилаа. Хотын дарга Олександр Вилкулын хэлснээр одоо эмнэлгүүдийн үйл ажиллагааг таслахгүй байлгах, сургууль цэцэрлэгийн цахилгааныг тогтвортой хадгалах, нийтийн тээврийг явуулах зэрэг наад захын үйлчилгээг авч үлдэх нь нэн тэргүүний зорилт болжээ. “Кривий Рих хотод нөхцөл байдал фронтын шугамаас бусад газраас ч дор байна” гэж тэр хэлсэн бөгөөд “Энэ бол амьд үлдэхийн тухай, яг одоо бид амьд үлдэх ёстой” хэмээн онцолсон байна.

Энэ нөхцөл байдал Украин даяар төсөвт үзүүлэх дарамтыг хурцатгаж байна. Энэ жил тус улс 56 тэрбум ам.долларын санхүүжилтийн цоорхой нөхөх шаардлагатай бөгөөд үүнээс 27 тэрбум ам.доллар нь цэргийн зардал гэж албаныхан тооцжээ. Засгийн газар цэргийн зардал, төрийн албан хаагчдын цалин, тэтгэврийг хамгаалахын тулд сэргээн босголт зэрэг зайлшгүй бус зардлыг царцаасан. Гэхдээ дайны үргэлжилсэн өртөг санхүүгийн зайг улам тэлж, төсвийн бодлогод маневр хийх боломжийг хумиж байна.

Аж үйлдвэрийн саатал нь зөвхөн нэг хотын асуудал биш. ArcelorMittal-ийн уул уурхай, гангийн цогцолбор баллистик пуужингийн цохилтын дараа өнгөрсөн сард үйл ажиллагаагаа түр зогсоосноор үйлдвэрлэл, логистикийн сүлжээ тасалдах эрсдэл нэмэгдэв. Роксолана Пидласагийн мэдээлснээр нэг өдрийн тулааны өртөг хоёр жилийн өмнөх 140 сая ам.доллароос 190 сая ам.доллар болж өссөн бөгөөд “Зардал цаашид ч өснө” гэж тэр анхаарууллаа. Энэ жилийн эхний есөн сард батлан хамгаалахад 44 тэрбум ам.доллароос давсан зардал гарсан бол татварын орлого 42 тэрбум ам.доллар орчимд хүрсэн нь зардал-орлогын зөрүүг улам тодотгож байна.

Орлого талд ч шахалт нэмэгдсээр. Оросын довтолгооноос болж эхний есөн сард татварын орлого 49.5 тэрбум гривен буюу 1.1 тэрбум ам.доллароор тасалдаж, жилийн эцэст нийт алдагдал 70 тэрбум гривенд хүрч болзошгүй байна. Хар тэнгисийн боомтуудад өгсөн цохилтуудын улмаас есдүгээр сард үр тарианы экспорт өмнөх оны мөн үеэс 36.6 хувь буурсан бөгөөд Эдийн засгийн сайд Олександр Кравченкогийн хэлснээр экспортын 40 тэрбум ам.долларын орлого энэ жил эрсдэлд байна. “Орлого талдаа түр зуурын бус, бүтцийн асуудал үүссэн бөгөөд яг тэр үед зардалд их нөөц хэрэгтэй байна” гэж Олександра Мироненко хэлэв.

Ийм үед гадаад санхүүжилтийн хуваарь, шинэчлэлийн хууль зэрэг улс төр, бодлогын асуудал шууд мөнгөн урсгал болж хувирч байна. Украины албаныхан Брюссельд Европын түншүүдтэй уулзаж, Европын Холбооны 90 тэрбум еврогийн зээлийн ирэх жил олгогдох хэсгийг урьдчилан шилжүүлэх асуудлыг хэлэлцсэн бол Европын Комисс болон Украин энэ жилийн цоорхойг хаах хөрөнгийг тодорхойлсон гэж мэдээлжээ. Гэхдээ шинэчлэлийн хуулиуд саатсанаас 29.5 тэрбум ам.долларын гадаад тусламж энэ жил эрсдэлд орсон гэж Сергий Корецкий мэдэгдсэн бөгөөд “Бүх нөөцийг хамгийн чухал салбаруудад чиглүүлэх ёстой” гэж тэр хэлсэн байна.

Ирэх жилийн зураг ч түгшүүртэй. Сангийн сайд Сергий Марченкогийн тооцоогоор ирэх жилийн санхүүжүүлээгүй төсвийн цоорхой аль хэдийн 32 тэрбум ам.доллароос давжээ. Европын Холбооны улсууд Москва довтолсноос хойш ОХУ-ын төв банкны 210 тэрбум еврогийн хөрөнгийг царцаасан ч богино хугацаанд төсвийн завсарлагыг ямар нөхцөлөөр, ямар хурдаар нөхөх нь тодорхойгүй хэвээр байна. “Эрсдэл хэт өндөр болсон, бизнес төдийгүй хүмүүсийн хувьд ч гэсэн” гэж Василь Хмельницкий хэлснээр, үйлдвэрлэлээс эхлээд нийгмийн суурь үйлчилгээ хүртэлх фронтод мөнгөний дарамт нэгэн зэрэг ирж байна.