Өв залгамжлалын маргаан яагаад итгэлцлийн сангийн нууцлалыг задалж, гэр бүлийг шүүхэд хүргэдгийг шинэ судалгаа харууллаа

Итгэлцлийн санг олон хүн гэр бүлийн хөрөнгийг нууц, эмх цэгцтэйгээр дамжуулах хэрэгсэл гэж төсөөлдөг. Гэвч бодит амьдрал дээр маргаан үүсвэл энэ бүтэц нь эсрэгээрээ дотоод зөрчлийг ил гаргаж, шүүхийн танхимд аваачдаг болохыг шинэ судалгаа санууллаа. CNBC-ийн Inside Wealth мэдээллийн товхимолд нийтлэгдсэн нийтлэлд уг эрсдэлийг Washington University Law Review-д хэвлэгдсэн шинжилгээнд тулгуурлан задлан тайлбарласан байна. Судлаачдын хэлснээр, итгэлцлийн сангийн “нууцлал” нь маргаан гарах мөчид баримт, мөнгө, эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл болон хувирч болзошгүй.

Судалгааг Индиана их сургуулийн Maurer School of Law-ийн профессор Кристофер Райан, Rutgers Law School-ийн профессор Рейд Вайсборд, University of California, Davis, School of Law-ийн профессор Дэвид Хортон нар хамтран бичжээ. Тэд 2014-2020 онд Сан-Франциско хотын Дээд шүүхээр хэлэлцэхээр товлогдсон иргэний хэдэн мянган материал дундаас маргаантай 640 хэргийг тодорхойлсон байна. Эдгээрийн өргөдлүүдийн бараг бүгд нь “revocable trust” буюу нас барсны дараа хөрөнгийг залгамжлагч итгэмжлэгдсэн этгээд удирдах боломж олгодог түгээмэл хэрэгсэлтэй холбоотой байв. Хянасан маргааны бараг дөрөвний нэг нь өв залгамжлагч ашиг хүртэгч өөр нэг өв залгамжлагч бөгөөд итгэмжлэгдсэн этгээд болсон хүнийг шүүхэд өгсөн тохиолдол байсан нь гэр бүлийн хүрээнд эрх мэдэл нэг тал руу хэлбийх үед асуудал хурцаддгийг харуулна.

Тоон зураглал ч анхаарал татахуйц байна. Хэргийн 74%-д итгэмжлэгдсэн этгээдийг ихэвчлэн анхааралтай, үнэнчээр ажиллах үүргээ зөрчсөн гэх мэтээр буруутгасан гэж судалгаанд дурджээ. Дундаж хэрэг, эвлэрлээр дууссан тохиолдлуудыг оролцуулаад, 481 хоног үргэлжилсэн гэж тооцсон нь маргаан удаан үргэлжилж, зардал, стресс ихэсдэгийг илтгэнэ. Өргөдлүүдийн бараг гуравны нэгд ашиг хүртэгчид сангийн санхүүгийн дэлгэрэнгүй тайлан шаардаж, энэ нь хөрөнгийг буруу зарцуулж байна гэсэн сэрдлэгтэй холбоотой гэж Хортон тайлбарласан байна. Ийм үед итгэлцлийн сан “тайван зохион байгуулалт” гэхээсээ илүү итгэл алдралын эх үүсвэр болж хувирч магадгүй.

Судалгаанд дурдсан Мар овгийн ах, дүү нарын кейс энэ гогцоог тодхон харуулсан жишээ болжээ. Тус кейст итгэлцлийн сангийн бүх бэлэн мөнгө зарцуулагдаж, таван жилээс дээш хугацаанд маргаан үргэлжилсэн гэж тэмдэглэсэн байна. 2016 онд нас барсан Рэймонд Мар хүүдээ насан туршдаа байшиндаа түрээсгүй амьдрах эрх олгосон ч бусад хүүхдүүд нь түрээслэгч авах асуудлаар зөрчилдсөнөөр шүүхэд очсон. Улмаар 2024 онд шүүгч маргааныг хэт сунжруулсныг шүүмжилж, санг татан буулгаад байшинг худалдах шийдвэр гаргасан бөгөөд шийдвэрийн дараа ч Рэймонд Мар-ын охид 2025 оны аравдугаар сард өмгөөлөгчийн хөлсийг ахынынхаа хувь хүртэх эрхээс суутгах хүсэлт гаргасан нь зөрчил шийдвэр гарсан хойно ч үргэлжилж болохыг харуулж байна.

Гэхдээ судалгааны нэг гол санаа нь “заавал шүүхээр тулгах тусам боломж хумигдана” гэсэн анхааруулга байв. Баримтаар шийдвэрлүүлэхийн оронд албан ёсны шүүх хурал шаардсан тохиолдолд ялалт байгуулах эсвэл эвлэрэх боломж 48 нэгж хувиар буурсан гэж тогтоожээ. Өргөдлүүдийн ихэнх нь эвлэрлээр дууссан байж магадгүй ч нийт өргөдлийн гуравны нэг орчим нь шийдвэргүйгээр хөтөлбөрөөс хасагдсан нь яг хэд нь эвлэрснийг тодорхойгүй болгосон байна. Тиймээс зохиогчид өргөдлүүдийн гуравны хоёр орчим нь эвлэрлээр шийдэгдсэн байж магадгүй гэж үзсэн бөгөөд медиацитай тохиолдлын 85% нь эвлэрсэн нь медиацгүй үеийн 47%-тай харьцуулахад өндөр байгаа нь маргааныг хурдан тайлах нэг гарц байж болохыг санууллаа.

Судлаачдын дүгнэлтүүд шалтгааныг зөвхөн хууль, бичиг баримтад биш, хүний зан төлөв, гэр бүлийн динамиктай холбож байна. Райан ийм зохион байгуулалт нь “зөрчил үүсгэх чухал жор” болж хувирч болно гэж хэлээд, жирийн ах, дүүгийн өрсөлдөөнд бодит эрх мэдлийн тэнцвэргүй байдал нэмэгдэх эрсдэлтэйг онцолжээ. Харин Хортон хүн нас барах нь хүчтэй сэтгэл хөдлөлийг өдөөдөг, мөн сэтгэл хөдлөлөөр бүхнийг авахыг зүтгэдэг нэхэмжлэгч буулт хийх магадлал багатай гэж тэмдэглэсэн байна. Тиймээс тэр амьд сэрүүн байхдаа өв хөрөнгийн төлөвлөлтийн сонголтоо хайртай хүмүүстээ тайлбарлаж, зөрчлийг урьдчилан илрүүлэх нь сайн дадал байж болохыг зөвлөсөн бол Райан бичиг баримтаар бүхнийг арилгана гэж найдахын оронд зөрчил гарна гэж тооцоолж төлөвлөх ёстой гэж хэлсэн нь энэ судалгааны эцсийн дохио болж байна.