Төсөв 2027: Орлогын 21.4 хувь өрийн үндсэн төлбөрт, аймаг, нийслэлд 2.56 их наядын бондын эрх

Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслөөр улсын төсөвт төвлөрөх орлогын 21.4 хувьтай тэнцэх 5,987.2 тэрбум төгрөгийг өрийн үндсэн төлбөрт зарцуулна. Өөрөөр хэлбэл төсөвт орох мөнгөний тав тутмын нэгээс илүү нь өмнө авсан зээлийг эргүүлэн төлөхөд явах юм. Нэгэн зэрэг аймаг, нийслэл 2,555.3 тэрбум буюу 2.56 их наяд төгрөгийн үнэт цаас гаргаж болохоор хязгаар тогтоожээ.

Ерөнхий сайд Н.Учрал, Сангийн сайд З.Мэндсайхан нар 2026 оны 8 дугаар сарын 31-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн төслийг парламент хэлэлцэж байгаа тул тоо өөрчлөгдөж болзошгүй.

Өдөрт 16,403.3 сая төгрөгийн өрийн төлбөр

Хуулийн төслийн 11 дүгээр зүйлд 2027 онд төлөх өрийн үндсэн төлбөрийг 5,987.2 тэрбум төгрөг гэж заажээ. Жилийн өдрийн тоонд хуваавал өдөр бүр дунджаар 16,403.3 сая төгрөг өрийн үндсэн төлбөрт явна гэсэн үг.

Төслөөр тэнцвэржүүлсэн орлого 27,937.6 тэрбум, зарлага 31,927.9 тэрбум төгрөг байна. Зарлага орлогоос 3,990.2 тэрбум төгрөгөөр давсан. Өрийн үндсэн төлбөр энэ зөрүүнээс 1.5 дахин их байгаа нь өмнөх зээлийн дарамт төсөвт хэр жинтэйг харуулж байна.

Доорх графикт хуулийн төслийн 10–12 дугаар зүйлд заасан зээллэг, үнэт цаас, баталгаа, өрийн төлбөрийн хэмжээг харьцуулав.

Аймаг, нийслэлийн үнэт цаас: 2.56 их наяд

Хуулийн төслийн 10 дугаар зүйлд аймаг, нийслэлийн гаргах үнэт цаасны дээд хязгаарыг 2,555.3 тэрбум төгрөгөөр тогтоожээ. Энэ нь төсвийн зарлага, орлогын зөрүүгийн 64.0 хувьтай тэнцэх хэмжээ юм. Мөн зүйлд зээллэгийн дээд хязгаар 2,488.8 тэрбум, гадаад төслийн зээлийн хязгаар 3,877.3 тэрбум төгрөг байна.

Эдгээр гурван хязгаарыг нэмбэл 8,921.5 тэрбум буюу 8.9 их наяд төгрөг болж байна. Хязгаар гэдэг нь заавал ашиглах дүн биш, харин дээд хэмжээ гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Баталгааны хязгаар орлогын 22.9 хувьтай тэнцэнэ

Засгийн газраас гаргах өрийн баталгааны дээд хэмжээг хуулийн төслийн 12 дугаар зүйлд 6.4 их наяд төгрөгөөр заажээ. Энэ нь тэнцвэржүүлсэн орлогын 22.9 хувьтай тэнцэнэ. Баталгаа нь шууд зарлага биш ч баталгаа гаргасан зээлийг төлж чадахгүй тохиолдолд улсын төсөвт дарамт үүсч болзошгүй эрсдэлтэй.

Доорх үзүүлэлтүүд өрийн дарамтын гол тоог нэгтгэн харуулна.

Тогтворжуулалтын сан

Хуулийн төслийн 9 дүгээр зүйлд Төсвийн тогтворжуулалтын сангийн 2026 оны 8 дугаар сарын 28-ны үлдэгдлийг 2,940.1 тэрбум төгрөг гэж заажээ. 2027 онд сан руу 483.8 тэрбум төгрөг нэмж төвлөрүүлэхээр тусгасан. Хоёуланг нэмбэл 3,423.8 тэрбум төгрөг болох бөгөөд энэ нь 2027 оны өрийн үндсэн төлбөрийн 57.2 хувьтай тэнцэнэ.

Орон нутагтай холбоотой бусад заалт

Үнэт цаасны эрхээс гадна хуулийн төсөлд орон нутгийн төсөвтэй холбоотой гурван дүн бий. Аймгуудад олгох санхүүгийн дэмжлэгийн нийт дүн 14 дүгээр зүйлд 395.3 тэрбум төгрөг байна. Орон нутгаас улсын төсөвт төвлөрүүлэх орлого 15 дугаар зүйлд 2,138.7 тэрбум, Орон нутгийн хөгжлийн санд олгох шилжүүлэг 16 дугаар зүйлд 587.8 тэрбум төгрөг байна. Аймаг, нийслэлийн үнэт цаасны хязгаар Орон нутгийн хөгжлийн санд олгох шилжүүлгээс 4.3 дахин их байна.

Аргачлал

Тоог Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслийн 4, 7, 9, 10, 11, 12 дугаар зүйлээс авав. Сая төгрөгийн дүнг тэрбум, их наяд төгрөг рүү тоймлон хөрвүүлсэн. Хувь, нийлбэр, харьцаа, өдрийн дундаж төлбөрийг кодоор тооцоолсон. Хязгаарууд нь дээд хэмжээ бөгөөд бодит ашиглалт өөр байж болно.