Энэтхэгийн Сонгуулийн комиссын нэр хүнд шинэ дотоод маргаанаар дахин ганхав

Энэтхэгийн Сонгуулийн комисс сонгогчдын жагсаалтын “тусгай эрчимжүүлсэн шинэчлэл” (SIR)-ийг улс даяар хэрэгжүүлж эхэлснээр дотоод зохион байгуулалт, эрх мэдлийн арга барилын маргаан дахин хурцдав. Гурван гишүүнтэй тус байгууллагыг Ерөнхий сонгуулийн комиссар Гьянеш Кумар удирддаг бөгөөд шинэчлэлийн зорилгыг шаардлага хангахгүй нэрсийг хасах гэж тайлбарласан. Гэвч комиссын дотор шийдвэрүүд хэр нээлттэй, ямар шалгуураар сонгогчдын мэдээлэлд өөрчлөлт оруулж байгаа тухай асуудал улс төрийн талбар руу шууд шилжиж байна. Энэ нь сонгуулийн байгууллагын нэр хүнд, итгэлцэлд нөлөөлөх эрсдэлийг дагууллаа.

Indian Express-ийн мэдээлснээр комиссар Сухбир Сингх Сандху, Вивек Жоши нар сонгогчдын мэдээллийн сангийн бүрэн бүтэн байдал, шинээр бүртгэх журам, жагсаалтын аюулгүй байдал зэрэгт асуудал тавьжээ. Тайланд дурдсанаар сүүлийн 10 сарын хугацаанд дор хаяж 14 удаа хоёр комиссар тодорхой шийдвэр, алхмуудаас мэдээлэлгүй үлдсэн тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Зарим үед тэд Энэтхэгийн Засгийн газрын дээд түшмэлд тооцогдох ерөнхий нарийн бичгийн даргад хүртэл гомдол бичсэн гэх мэдээлэл гарчээ. Комисс доторх энэ төрлийн зөрчил нь шийдвэр гаргах процессын жигд байдал, хяналтын механизм хэр ажиллаж буй талаар асуулт нэмж тавьж байна.

Маргааны цөмд SIR өөрөө байна. Мэдээлэлд дурдсанаар шинэчлэлийн явцад Энэтхэг даяар сонгогчдын жагсаалтаас 130 сая нэр хасагдсан. Энэ тоо улс төрийн анхаарлын төвд орж, “жагсаалтаас хасах” ажиллагаа алдаа, хэтрүүлэг, эсвэл ашиг сонирхлын нөлөөнд орсон байж болзошгүй гэх шүүмжлэл дагууллаа. Харин комисс өөрийн байр суурийг хамгаалж, шаардлага хангахгүй нэрсийг цэвэрлэх зорилготой хэмээн тайлбарласан чиглэлээ хэвээр үлдээж байна.

Баруун Бенгал мужид гэхэд SIR-ын хүрээнд дор хаяж 2.7 сая сонгогчийн нэр хасагдсан бөгөөд мужийн тэргүүн Мамата Банержи үүнийг сонгуулийн үр дүнд нөлөөлсөн гэж мэдэгдсэн. Энэ мэдэгдэлтэй зэрэгцээд эсэргүүцлийн удирдагчид Кумарыг огцрохыг шаардсан бол комисс өөрөө “ялгаатай байр суурь” бол шийдвэр гаргах үйл явцын нэг хэсэг гэсэн тайлбар өгчээ. Сонгуулийн комиссын мэдэгдэлд “Ялгаатай байр суурь, ажиглалт нь аливаа байгууллагын хэлэлцүүлгийн хэвийн хэсэг бөгөөд эцсийн шийдвэр гарахаас өмнөх шийдвэр гаргалтын үйл явцын нэг хэсэг” гэж онцолсон байна. Гэсэн ч олон нийтэд харагдах өнцгөөс энэ тайлбар нь тоон өөрчлөлтийн хэмжээ, маргааны хурцадмал байдлыг намжаахад хангалттай эсэх нь тодорхойгүй хэвээр байна.

Сөрөг хүчний шүүмжлэл илүү хатуу өнгөөр үргэлжилж байна. Рахул Ганди “Сөрөг хүчнээс санал хулгайлсан” гэж хэлээд, цаашлаад “Энэ бол эх орноос урвасан хэрэг” хэмээн мэдэгдсэн нь маргааны хүрээг институцийн маргаанаас улс төрийн том сөргөлдөөн рүү түлхэв. Харин Бхаратийн Жаната нам (BJP) шүүмжлэлийг “гүтгэлгийн аян” гэж няцааж, санал зөрөлдөөн нь “эрүүл ардчиллын шинж” гэж хамгаалсан бөгөөд энэ байр суурийг Самбит Патра илэрхийлсэн гэх мэдээлэл багтаж байна. Нөгөө талд Кокроуч Жанта нам (CJP) Энэтхэгийн ардчиллыг “булаан авч байна” гэх үндэслэлээр эсэргүүцэл зохион байгуулахаа мэдэгдээд байна.

Эндээс гол асуулт нь SIR-ын хүрээнд ямар шалгуураар, ямар хяналтаар, ямар мэдээллийн хамгаалалтайгаар нэрс хасагдаж буйд төвлөрч байна. Шинжээчид комиссыг төвийг сахисан байгууллага гэж үзэхийн тулд Ерөнхий сонгуулийн комиссар Кумар асуудлыг тодруулах хэрэгтэй гэж үзжээ. Улс төрийн дарамт, эсэргүүцлийн жагсаал нэмэгдэхийн хэрээр сонгуулийн шударга байдалд итгэх итгэл сулрах эрсдэл буурахгүй, харин ч тэлж мэдэхээр байна. Комисс дотоод маргаанаа “хэлэлцүүлгийн хэвийн хэсэг” гэж тайлбарласан ч тоо баримт, шийдвэрийн ил тод байдал дээр илүү тодорхой хариулт нэхэгдэх нь гарцаагүй боллоо.