Хүмүүс хиймэл оюунтай 'харилцах' нь нөхөрлөлийн орон зайг нөхөж болох ч эрсдэл дагуулж байна

Meta-ийн гүйцэтгэх захирал Марк Зукерберг Dwarkesh Podcast-ийн 2025 оны дугаарт америкчуудын дундаж нөхөрлөлийн хүрээ жижиг, харин хэрэгцээ нь илүү байдаг гэж ярьсан нь хиймэл оюуныг “нөхөрлөлийн завсар”-ыг нөхөж магадгүй гэсэн маргааныг дахин асаалаа. Зарим хүний хувьд чатботтой тогтмол “харилцах” нь өдөр тутмын яриа хөөрөө, анхаарал халамжийн мэдрэмжийг орлуулах мэт санагдаж болох ч судлаачид үүнийг эрсдэлгүй шийдэл гэж үзэхгүй байна. Технологи нь хүнийг илүү ойртуулж байна гэсэн итгэл нэг талдаа асар хүчтэй байгаа ч, нөгөө талдаа ийм “түншлэл” хэнийг хамгийн их татаж, юуг нь сулруулж болохыг шинжлэх оролдлого идэвхжиж байна.

Стэнфордын Их Сургууль 2026 оны наймдугаар сард Character.AI хэрэглэгчдийг хамарсан судалгаагаар чатботыг найз болгох нь зарим хүний сэтгэлзүйн сайн сайханд сөргөөр нөлөөлж болзошгүйг тогтоосон. Судалгаанд 1,131 хүн оролцож, 237 хүний 464,687 мессежийг шалгасан бөгөөд чат түүхийг шинжихэд эхэндээ олон хүн харилцаагаа хүн хоорондын мэт гэж үзээгүй ч аажмаар тэр түвшинд шилжсэн тохиолдол ажиглагджээ. Эндээс “яриад л байна” гэсэн хөнгөн хэрэглээ тодорхой хугацааны дараа илүү дотно, илүү их хамааралтай хэлбэр рүү гулсаж болох дүр зураг тодорч байна.

Судалгааны нэг чухал деталь нь офлайн нийгмийн хүрээ багатай хүмүүс чатботыг голчлон нөхөрлөлд ашиглах магадлал өндөр байсан явдал. Тэдний дунд ганцаардал нэмэгдэх, амьдралын сэтгэл ханамж буурах, харьяалагдах мэдрэмж сулрах шинжүүд илүү ажиглагдах хандлагатай байжээ. Өөрөөр хэлбэл, хиймэл оюун нь “хоосон орон зайг” нөхөх гэж орж ирж байгаа ч тухайн хүний бодит нийгмийн холбоосыг бэхжүүлэхээс илүүтэй сулруулах эрсдэлтэй гэсэн дохио өгч байна. “Хүмүүс өөрийгөө нээж, бусадтай харилцахад эвгүйцдэгийг л тод харуулж байна” гэсэн үнэлгээ ч энэ цэгт огтлолцоно.

Энэ хандлага ганц платформоор хязгаарлагдахгүй байгааг Элон Их Сургуулийн 2026 оны есдүгээр сарын судалгаа давхар сануулсан. Интернэт хэрэглэдэг АНУ-ын насанд хүрэгчдийн 27% нь ChatGPT, Claude зэрэг том хэлний загвартай “мэдэгдэхүйц сэтгэлзүйн эсвэл нийгмийн” харилцаа үүсгэдэг гэжээ. Нью-Жерсид төвтэй сэтгэл засалч Саманта Хилл үүнд нийгмийн түгшүүр, мөн Ковид-19-ийн дараах нийгмийн ур чадварын уналт нөлөөлж болзошгүй гэж үзсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, хиймэл оюун зөвхөн “шинэ тоглоом” биш, харин хүмүүсийн бодит түгшүүр, ядаргаа, ганцаардлын зангилаан дээр очиж холбогдох болсон гэсэн үг.

Гэвч шинжээчдийн хэлж буйгаар ийм “түншлэл” нь тэврэлт мэт биеийн дотно байдал, харилцан мэдрэмжтэй сэтгэл хөдлөлийн дотно байдал, мөн өсөлтөд хэрэгтэй санал зөрөлдөөнтэй “үрэлт”-ийг орлож чаддаггүй. Тиймээс “Тэд жинхэнэ хүн хоорондын харилцааг санал болгож чадахгүй” гэсэн сануулга хиймэл оюун найзын дүрд орж ирэх тусам илүү бодитой сонсогдоно. Дээрээс нь хувийн мэдээллийн асуудал салшгүй дагалдана: Ютун Жан чатботод хувийн мэдээлэл хуваалцах нь тухайн платформыг ажиллуулдаг компанитай хуваалцаж буйтай адил гэдгийг сануулжээ. “Ингэж” байж магадгүй гэх бүдэг итгэлээр эхэлсэн нээлттэй яриа эцэстээ хэн нэгний өгөгдөл, эмзэг түүх компани руу урсах суваг болж хувирах эрсдэлтэй гэсэн үг.

Эндээс гарч ирж буй зураглал хоёр талтай: хиймэл оюун нөхөрлөлийн дутагдлыг тодорхой хэмжээнд “нөхөж” мэдэх ч, яг тэр хэрэгцээ нь хүнийг эмзэг болгож, бодит холбоосыг орлох богино зам руу түлхэх магадлал байна. Судлаачид ба сэтгэл засалчдын сануулж буй гол зүйл нь чатботтой харилцахыг бүр мөсөн буруутгах биш, харин ямар үед, ямар зорилгоор, ямар хамгаалалттай хэрэглэж байгаагаа илүү ухамсарлах явдал. Нөхөрлөлийн асуудал нь технологийн асуудал болж харагдаж болох ч, эцсийн дүндээ хүний харьяалал, итгэлцэл, аюулгүй байдлын асуудал хэвээр үлдэнэ.