Монгол Улсын PISA-2025 дүн нийгэм-эдийн засгийн ялгааны нөлөөг тодруулж, бодлогын анхаарлыг шаардлаа

Монгол Улс PISA-2025 үнэлгээнд оролцсон дүнгээр боловсролын чанарт нийгэм-эдийн засгийн нөхцөл хэрхэн нөлөөлж буй нь илүү тодорхой болж, бодлогын анхаарал шаардах асуудлуудыг ил гаргалаа. Дэлхийн 91 улсаас нийт 760 мянга гаруй суралцагч оролцож, 15 настай 33 сая сурагчийг төлөөлсөн энэ үнэлгээнд Монгол Улсаас 59,900 суралцагчийг төлөөлөн 191 сургуулийн 7,146 суралцагч хамрагдсан байна. Үр дүн нь сургууль доторх ялгаа давамгай байгааг онцолж, сургалтын орчин, багш, менежментийн чанарт илүү чиглэсэн арга хэмжээний хэрэгцээг давхар хурцатгав.

Гүйцэтгэлийн зураглалд байгалийн ухаан, математик, унших чадварын үзүүлэлтүүд Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага (OECD)-ын дунджаас доогуур хэвээр байгаа нь мэдэгдлээ. Харин дөрвөн үзүүлэлтийн дунджаар Монгол Улс 91 орноос 49 дүгээр байрт эрэмбэлэгдсэн нь олон улсын харьцуулалтын суурийг тогтоож өгч байна. Үүнтэй зэрэгцэн, нийлбэр эрэмбэ дангаараа асуудлыг хэмжихгүй, гүйцэтгэлийн зөрүү хаана, юунаас шалтгаалж байгааг ялган харах нь илүү чухал гэсэн санааг тайлбар дагууллаа.

Боловсролын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Т.Ням-Очир нийгэм-эдийн засгийн нөхцөл үнэлгээний гүйцэтгэлд тодорхой нөлөөлж буйг танилцуулсан. Тухайлбал, нийгэм-эдийн засгийн давуу нөхцөлтэй суралцагчид тааламжгүй нөхцөлтэй суралцагчдаас 71 оноогоор илүү гарсан нь зөрүү мэдэгдэхүйц байгааг харуулна. Ийм ялгаа нь сургууль, анги танхимын өдөр тутмын суралцах боломжууд харилцан адилгүй хэвээр байгааг илтгэх нэг дохио болж байна.

Гэхдээ үр дүнд хот, хөдөөгийн ялгаа багасах шинж ажиглагдаж, нийслэл, аймгийн төв, сумын гүйцэтгэл ойртож байгаа талаар мэдээлэв. Энэ нь орон нутаг дахь сургалтын хүртээмж, нөхцөл өмнөхөөс жигдэрч байж болзошгүйг илтгэх ч, нийт дүнг дотроос нь задлах шаардлагыг бууруулахгүй. Учир нь бодит ахицыг хэмжихдээ зөвхөн газарзүйн шугамаар бус, сургууль бүрийн дотоод орчны ялгааг зэрэгцүүлэн харах шаардлага гарч байна.

Монгол Улсын хувьд сургууль доторх ялгаа нь сургууль хоорондын ялгаанаас өндөр хувьтай байгаа нь тайлбарын гол цөм байв. Үүнийг багш, менежменттэй холбоотой байх магадлалтай гэж үзсэн нь бодлогын фокусыг “аль сургууль” гэдгээс илүү “нэг сургуулийн дотор юу болж байна” руу шилжүүлэх шаардлагатайг сануулж байна. Өөрөөр хэлбэл, шилжилт хөдөлгөөн, байршлын ялгаанаас гадна сургалтын чанарын удирдлага, анги доторх заах арга зүй, байгууллагын зохион байгуулалтын хүчин зүйлс илүү хүчтэй нөлөөлж байж болох дүр зураг гарчээ.

Эцэст нь, PISA-2025-ын өгөгдөл Монголын боловсролын чанарыг сайжруулах хэлэлцүүлэгт хэмжүүр нэмсэн төдийгүй нийгэм-эдийн засгийн ялгаанаас үүдэх 71 онооны зөрүү, мөн сургууль доторх ялгааны өндөр хувь зэрэг бодит асуудлыг нэг дор авчирлаа. OECD-ын дунджаас доогуур хэвээр байгаа үзүүлэлтүүдийг бууруулахын тулд нэг шугамын шийдлээс илүү сургуулийн удирдлага, багшийн чадавх, сургалтын орчны чанарт чиглэсэн цогц арга хэмжээ шаардлагатай гэсэн дохио илүү тод сонсогдов. Боловсролын бодлого, хөрөнгө оруулалтын дараагийн шийдвэрүүдэд энэ задлан зураглал ямар жинтэй тусах нь одоо хамгийн бодит асуулт болж байна.