Саудын Араб, Турк, Пакистан харилцан хамгаалах шинэ гэрээ байгуулж, бүс нутгийн эрсдэлийг дахин тооцоолов

Саудын Араб, Турк, Пакистан хамтарсан батлан хамгаалах шинэ гэрээг Меккад байгуулснаа Саудын Арабын угсаа залгамжлах ханхүү Мохаммед бин Салман, Туркийн Ерөнхийлөгч Режеп Тайип Эрдоган, Пакистаны Ерөнхий сайд Шехбаз Шариф нар зарлав. Талууд үүнийг бүс нутгийн хурцадмал байдлын нөхцөлд “хамтын тогтоон барих чадварыг бэхжүүлж, аливаа түрэмгийлэлд хариу өгөх” зорилготой алхам гэж хамтарсан мэдэгдэлдээ тодорхойлсон. Хэлэлцээр улс төрийн хувьд ил тод дохио өгч байгаа ч хэрэгжилтийн нарийн дүрэм, үүргийн хүрээ нь нээлттэй үлдсэн нь анхаарал татаж байна.

Хамтарсан мэдэгдэлд “нэг улсад зэвсэгт халдвал гуравт халдсантай адил” гэж заасан нь гэрээний хамгийн хүчтэй заалт болж байна. Мөн “батлан хамгаалах хамтын ажиллагааны бүх талыг ахиулна” хэмээн тусгасан нь цаашдын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх чиглэлийг илэрхийлэв. Гэсэн ч “харилцан дэмжлэг” амласан атлаа тал бүр яг ямар арга хэмжээ, ямар хэмжээнд авах тухайг нарийвчлан заагаагүй. Ийм томъёолол нь эвслийн хүрээнд хариу арга хэмжээ ямар шатлалтай байхыг гаднаас нь бүрэн унших боломжийг хязгаарлаж байна.

Reuters news agency-гийн эш татсан Туркийн албан тушаалтны хэлснээр, хэлэлцээр нь “зөвхөн хамгаалалтын шинжтэй”. Энэ нь гэрээ бүс нутгийн өрсөлдөөн, мөргөлдөөнийг өдөөх бус, харин довтолгооноос сэргийлэх логик дээр тогтсон гэдэг тайлбар юм. Гэхдээ “хамгаалалтын” гэж тодотгосон ч бодит нөхцөлд ямар үйлдлийг “түрэмгийлэл” гэж үзэх, ямар үед хамтын хариу эхлэх вэ гэдэг асуулт талуудын ойлголт, улс төрийн тооцооллоос хамаарч өөр өөр тайлагдах эрсдэлтэй. Тиймээс улс төрийн мессеж нь хүчтэй ч эрх зүйн болон ажиллагааны нэг мөр тайлбар нь хараахан бүрдээгүй зураглалтай байна.

Эндээс хамгийн шууд үргэлжлэл нь батлан хамгаалах салбар дахь хамтын ажиллагааны шинэ боломжуудаар дамжин гарах төлөвтэй. Royal United Services Institute-ийн Буржу Өзчелик Туркийн батлан хамгаалах салбарт “хамтарсан үйлдвэрлэл, технологийн түншлэл, худалдан авалт, цэргийн харилцан ажиллагаа” өргөжих боломжтой гэж тайлбарлав. Ийм хэлбэрийн хамтын ажиллагаа нь зөвхөн зэвсэг, техник худалдан авах асуудлаар хязгаарлагдахгүй, харин үйлдвэрлэлийн гинжин хэлхээ, технологийн солилцоо, харилцан ажиллагааны стандартуудтай холбогдож өргөжихөөр байна. Гурван талын улс төрийн тохиролцоо бодит бүтээгдэхүүн, бодит сургалт, бодит дэмжлэг болж хувирах эсэх нь эндээс хамаарна.

Гэсэн ч үүргийн тодорхойгүй байдал нь хэрэгжилт, худалдан авалт, хамтын ажиллагааны бодит механизмд саад болж болзошгүйг эх сурвалжуудын дохио сануулж байна. Нэг талаас улс төрийн итгэлцэл ба “нэгэнд халдвал гуравт” гэсэн томъёолол нь тогтоон барих үр нөлөө үүсгэх боломжтой. Нөгөө талаас, ямар нөхцөлд ямар хэмжээний дэмжлэг үзүүлэх тухай нарийвчлалгүй үед шийдвэр гаргалт удаашрах, эсвэл талуудын хүлээлт зөрөх эрсдэл дагалдана. Меккад зарласан энэ гэрээний жинхэнэ шалгуур нь тунхаглалын өгүүлбэрүүдээс илүүтэй, дараагийн алхмууд бодитоор хэр хурдан, ямар хэлбэрээр тодрох дээр тогтох нь.