Улсын Их Хурлын асуулгын цагаар АН-ын бүлэг ядуурал, төсөв, засаглалын асуудлаар Ерөнхий сайдаас тайлбар нэхэв

Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаан 2026.09.25-ны үдээс хойш асуулгын цагаар үргэлжилж, Улсын Их Хурал дахь Ардчилсан намын бүлэг “Төрөө хямралаас гаргасан уу, түмнээ ядуурлаас гаргасан уу” сэдвээр хэлэлцүүлэг өрнүүлэв. АН-ын бүлэг ядуурал, төсөв, засаглалын асуудлаар Ерөнхий сайдаас тайлбар нэхэж, бодлогын үр дүнг илүү тодорхой болгох шаардлага тавьсан байна. Хуралдааны явцад эдийн засгийн өсөлт иргэдийн амьжиргаанд хүрч байгаа эсэх, төрийн бүтэц, зардлын тэлэлт, лиценз, зээл, инфляцын бодлого зэрэг сэдэв төвд орж ирлээ.

УИХ-ын гишүүн, АН-ын бүлгийн дарга О.Цогтгэрэл эдийн засгийн өсөлт иргэдэд хүрэхгүй, төрийн хямралт байдал ойртож байгааг сануулсан гэж мэдээлэв. Тэрээр эдийн засаг 7.7 хувиар өссөн ч амьжиргаа доройтож, ядуурал нэмэгдэж буй талаар Ерөнхий сайдаас дүгнэлт асуужээ. АН-ын бүлгийн зүгээс төсвийг хэт тэлэхгүйгээр цалин, тэтгэврийг нэмэх, төрийн бүтцийг цомхон болгох, зээлийн хүүг 9.0 хувь, инфляцыг 5.0 хувиас хэтрүүлэхгүй байх шаардлагатай гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна.

Асуулгын цагт бусад гишүүд ч нийгэм, эдийн засгийн дохио үзүүлэлтүүдийг нэрлэн анхааруулга өгчээ. УИХ-ын гишүүн Ц.Баатархүү дотоодын зөрчлийг зогсоож, төрийн ажлыг гацаалгүй явуулах, өвөлжилтийн бэлтгэлээ хангах хэрэгтэйг онцолсон бол УИХ-ын гишүүн Ж.Баясгалан хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудал орхигдож байгааг хөндсөн байна. Харин УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяа гадаад руу зорчих урсгал, аж ахуйн нэгжүүд хаалгаа барих, ажилгүйдэл, төрөлт буурах зэрэг жишээг дурдсан гэж мэдээллээ.

Санхүү, эрчим хүчний асуудал дээр ч шүүмжлэл эрчимжив. УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан Монгол Улсын өр 40.2 тэрбум ам.доллар буюу 144.0 их наяд төгрөгт хүрснийг онцолжээ. УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн сүүлийн хоёр жилд БНХАУ-аас 600 тэрбум төгрөгөөр шахмал нүүрс худалдан авч түлснийг ярьсан байна. Тэрээр мөн 10 аймгийн цахилгаан станцад 150 сая ам.доллар зарцуулсан ч ашиглалтад ороогүй асуудлыг хөндөж, Оюутолгойн ногдол ашгаас дахин хөрөнгө оруулах санаачилгад шүүмжлэлтэй хандсаныг дурдав.

АН-ын бүлгийн асуултад Ерөнхий сайд Н.Учрал тоон үзүүлэлтээр тайлбар өгч, ядуурал 2010 онд 38.8 хувь байсан нь одоо 27.1 хувь болж буурсныг танилцуулсан байна. Тэрээр өрхийн орлого 5.0 орчим хувиар буурсан гэдгийг онцлоод мах, ногоо, түлш, шатахууны нийлүүлэлтээс хамаарах инфляцын эсрэг бодлого хэрэгжүүлэхээс аргагүй гэж тайлбарлажээ. Мөн Засгийн газар төрийн өмчит үйлдвэрийн газруудын тоог 30.0 хувиар цөөрүүлэх, “Эрдэнэс Монгол”-ыг “Чингис хаан” баялгийн сан болгох санал төсвийн хуулийн төсөлд туссан гэв.

Төсөв дагасан бодлогын цуглуулгад лиценз, банк, ипотекийн зохицуулалт тодорхой багтаж буйг Ерөнхий сайд онцолсон байна. Тэрээр “Чөлөөлье” санаачилгын хүрээнд 40 тусгай зөвшөөрөл, нийслэлд 120 зөвшөөрлийг цуцалсан гэж мэдээлжээ. Төсвийн төсөлд гадаадын банк орж ирэх эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх, 16 мянган айлыг 6.0 хувийн хүүтэй ипотекийн зээлээр орон сууцжуулах, мөн халамжийн тэтгэврийг нэмэгдүүлэх, татварын ачааллыг бууруулах, багадаа 15 мянган ажлын байр бий болгох, 10.0 хувийн хүүтэй таван төрлийн зээл гаргах бодлого туссаныг тайлбарласан байна.

Эдгээр асуудал 2027 оны төсвийн хэлэлцүүлэг үргэлжлэхийн хэрээр улс төрийн маргааны гол сэдэв болох төлөвтэй байна. Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас 2027 оны улсын төсөв болон Үндэсний баялгийн сан, Нийгмийн даатгалын сан, Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн 2027 оны төсвийн төслүүдийн нэг дэх хэлэлцүүлэг үргэлжилж буйг мэдээлсэн байна. Асуулгын цагийн гол шугамд ядуурал “буурсан” гэх тоон тайлбар, бодит амьжиргааны “доройтол” гэх шүүмжлэл хоёр мөргөлдөж, үр дүнг бодлогоор баталгаажуулах шаардлага дахин сөхөгдлөө.