Азийн орнууд устөрөгчийн галт тээврийг эрт туршиж, эрчим хүчний шилжилт дэх өрсөлдөх чадвараа бэхжүүлэхээр уралдаж байна

Азийн хэд хэдэн улс устөрөгчөөр ажилладаг галт тэрэгний туршилтыг урагшлуулж, төмөр замын нүүрстөрөгчгүйжүүлэлт болон импортын түлшнээс хараат байдлаа бууруулах зорилттойгоо холбож байна. Энэтхэг, Япон, БНСУ, Хятад энэ технологийг өөр өөр хэлбэрээр туршиж, эрчим хүчний шилжилтийн дараагийн шатанд өрсөлдөх чадвараа давхар бэхжүүлэхийг зорьж буй дүр зураг ажиглагдаж байна. Гэхдээ ойрын хугацаанд өргөн нэвтрэхээс илүүтэй, дэд бүтэц болон нийлүүлэлтийн сүлжээний эрэлтийг “үүсгэж өгөх” алхам гэж салбарынхан тайлбарлаж байна.

Энэтхэгийн хувьд туршилтын хөтөлбөр хамгийн том хэмжээнд яригдаж байна. Indian Railways 2023 онд “Hydrogen for Heritage” санаачилгын хүрээнд өв, уулын чиглэлд 35 устөрөгчийн галт тэрэг ажиллуулахаар төсөөлснөө мэдэгдсэн. Үүний үргэлжлэл болгож, 2026 оны долдугаар сарын 17-нд анхны устөрөгчийн галт тэргээ ажиллуулж, 27 автобус, 43 ачааны машинтай нийлсэн 70 устөрөгчийн тээврийн хэрэгслийн 12 туршилтыг эхлүүлэв. Мөн 21 чиглэлд 16 цэнэглэх станц байгуулахаар болсон нь зөвхөн төмөр зам бус, тээврийн өргөн экосистемийг хамрах оролдлого гэдгийг харуулж байна.

Зүүн Азид ч мөн ижил чиглэлээр бодлого, туршилт давхцаж байна. Японд East Japan Railway нь HYBARI устөрөгч-хосолмол галт тэргээ 2027 санхүүгийн жилийн эцэс гэхэд үйлчилгээнд оруулахаар төлөвлөсөн. БНСУ-д Сөүлээс урагш Дэжонд 2028 он гэхэд 34 устөрөгчийн трамвай нэвтрүүлэхээр зорьж, 2027 он хүртэл туршилтын төсөлд 32.1 тэрбум вон зарцуулахаар тусгасан байна. Харин Хятадад CRRC Changchun өнгөрсөн жил тус улсын анхны устөрөгчөөр ажилладаг аялал жуулчлалын галт тэргийг танилцуулсан гэж мэдээлэв.

Эдгээр алхмуудыг “шинэ технологийн том дэвшил” гэхээс илүүтэй, бодит хэрэглээний хязгаарлалтыг давхар тооцсон туршилтын үе шат гэж үзэх байр суурь давамгай. Ражив Пандейгийн хэлснээр устөрөгч нь нүүрстөрөгчгүйжүүлэх суурь чадавхтай ч бодит боломж нь сурталчилгаанаас нарийвтар хүрээнд байна. Вивек Лохиагийн тодорхойлсноор одоогийн төслүүдийн гол зорилго нь технологийн туршилт юм. Өөрөөр хэлбэл, төмөр замын өдөр тутмын хэрэглээг богино хугацаанд бүхэлд нь өөрчилнө гэхээсээ илүүтэй, ямар нөхцөлд ажиллах нь зөв болохыг “талбар дээр” шалгаж байгаа хэрэг.

Тиймээс устөрөгчийн галт тэрэг цахилгаанжуулсан шугамыг шууд орлох шийдэл гэхээс илүүтэй, илүү урт хугацааны үүрэгтэй гэж тайлбарлагчид бий. Рави Кришнасвамигийн хэлснээр энэ төрлийн галт тэрэг нь цахилгаанжуулсан шугамыг шууд орлох шийдэл бус, харин урт хугацаанд экосистемийн “стратегийн эрэлт тогтоогч зангуу” болж чадна. Туршилт ахих тусам түлшний нийлүүлэлт, засвар үйлчилгээ, цэнэглэх станцын сүлжээ зэрэг “дагалдах” зах зээлүүдийн стандарт, худалдан авалт, хөрөнгө оруулалтын логик зэрэгцэн хөдөлдөг нь үүгээр тайлбарлагдана.

Энэтхэгт энэ зураглал эрчимжих хөрөнгө оруулалтын хүлээлттэй давхцаж байна. Asian Development Bank-ийн тооцоогоор Энэтхэг 2030 он гэхэд ногоон устөрөгч, ногоон аммиакийн хүчин чадалд одоогийн төлөвлөгөөгөөр 34 тэрбум ам.доллар орчим хөрөнгө татах боломжтой. Шинэ дэд бүтэц, нийлүүлэлтийн сүлжээ үүсэх тусам устөрөгчийн тээврийн туршилтууд “анамнез” биш, бодлогын хэрэгжилтийн нэг шалгуур болон хувирч мэдэхээр байна. Одоогоор Ази даяар өрнөж буй өрсөлдөөн нь яг энэ технологи ямар хурдтай нийтлэг шийдэл болохоос илүүтэй, ирээдүйн эрэлт, стандарт, экосистемийг хэн түрүүлж зохион байгуулах вэ гэдэг дээр төвлөрч эхэлжээ.