Цэц: Хүний эрх хамгаалагчийн хорооны гишүүн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх нь Үндсэн хууль зөрчөөгүй

Үндсэн хуулийн цэц Хүний эрх хамгаалагчийн хорооны гишүүн улс төрийн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх зохицуулалтыг Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэж дүгнэв. Энэ асуудлаар иргэн Д.Ганбаяр өргөдөл гаргаж, Хорооны гишүүн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх шаардлага нь Үндсэн хуульд нийцэхгүй гэж үзсэн байна. Маргаан нь Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 10.7-д тусгагдсан зохицуулалттай холбоотой байв. Тус заалт нь Хорооны гишүүнийг улс төрийн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх, намын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцохыг хязгаарлах агуулгатай юм.

Улсын Их Хурал 2021 онд Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийг баталсан. Уг хуулиар Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дэргэд Хүний эрх хамгаалагчийн хороо ажиллахаар зохицуулжээ. Хорооны гишүүн улс төрийн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэхээр заасан нь энэ эрх зүйн зохицуулалтын нэг хэсэг юм. Иймээс өргөдөлд хөндсөн асуудал нь зөвхөн намын гишүүнчлэлийн тухай бус, Хорооны гишүүний албан үүрэгтэй нь уялдсан хязгаарлалтын Үндсэн хуульд нийцэх эсэхтэй холбоотой байв.

Өргөдөл гаргагчийн зүгээс иргэн нийгмийн болон өөрийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс нам, олон нийтийн бусад байгууллага байгуулах, сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй гэж үзсэн байна. Энэ эрхийн хүрээнд улс төрийн намын гишүүн байх боломжийг хязгаарласан зохицуулалт нь Үндсэн хуультай нийцэхгүй гэж маргажээ. Харин Цэцийн дүгнэлтээр, Хүний эрх хамгаалагчийн хорооны гишүүнд тавьсан шаардлага нь эвлэлдэн нэгдэх эрхийн хязгаарлалтад тавигдах нийтлэг шалгуурыг хангаж байгаа юм. Тиймээс уг зохицуулалтыг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзэх үндэслэлгүй гэж дүгнэсэн байна.

Цэцийн үзсэнээр, Хорооны гишүүн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх зохицуулалт нь тухайн эрхийг бүрэн үгүйсгэсэн агуулгатай бус, хуульд заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой хязгаарлалт болж байна. Маргаантай заалт нь намын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцохыг хязгаарлах замаар Хүний эрх хамгаалагчийн хорооны гишүүнд хүлээлгэж буй шаардлагыг тодорхойлжээ. Энэ шаардлага нь Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дэргэд ажиллах Хорооны гишүүний эрх зүйн байдлыг зохицуулсан хуулийн хүрээнд тавигдсан байна. Иймд намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх зохицуулалт нь эвлэлдэн нэгдэх эрхэд тавьж болох хязгаарлалтын нийтлэг шалгуурыг хангаж байна гэж Цэц үзсэн байна.

Хүний эрх хамгаалагчийн хорооны гишүүн улс төрийн намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх зохицуулалт Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэх асуудлаар гаргасан иргэн Д.Ганбаярын өргөдлийг ийнхүү шийдвэрлэв. Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлтээр, Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 10.7-д тусгагдсан шаардлага хэвээр үйлчилж байна. Уг шаардлага нь Хорооны гишүүний намын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцохыг хязгаарлах бөгөөд намын гишүүнчлэлээс түдгэлзэх зохицуулалттай холбоотой юм. Харин иргэний нийгмийн болон өөрийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс сайн дураараа эвлэлдэн нэгдэх эрхийн тухай асуудал Цэцийн дүгнэлтэд тусгасан нийтлэг шалгуурын хүрээнд авч үзэгджээ.