Энэтхэгт дижитал төлбөр тэлсээр ч бэлэн мөнгөний хэрэглээ өссөөр байгаа нь төв банкийг сорьж байна

Энэтхэг дижитал төлбөрийн хэрэглээгээрээ дэлхийд хамгийн хурдтай тэлж буй зах зээлүүдийн нэг болсон ч бэлэн мөнгө эдийн засаг дотор улам ихээр эргэлдсээр байгаа нь бодлого тодорхойлогчдыг сорьж байна. Unified Payments Interface-ийн дижитал гүйлгээ өдөрт бараг тэрбумд хүрэхээр өсөж байгаа атлаа “бэлэн мөнгө” гэж нэрлэдэг, иргэд ба бизнесийн гар дээр хадгалагдаж буй дэвсгэрт, зоосны нийт үнийн дүн буурахгүй хэвээр. Энэ нь хүмүүс тэр мөнгийг зарцуулсан эсвэл хадгалсан эсэхээс үл хамааран нийт хэмжээгээрээ тооцогддог үзүүлэлт юм.

Ийм хоёр чиг хандлага зэрэгцэн өсөх нь Монголын зах зээлтэй харьцуулахад харьцангуй ховор дүр зураг. Энэтхэгийн Нөөцийн Банк бэлэн мөнгөний нийлүүлэлтийн бүтэн сүлжээг дотооддоо ажиллуулахын зэрэгцээ дижитал төлбөрийг бодлогоор дэмжиж байна. Одоогоор тус төв банк 176 тэрбум дэвсгэртийг эргэлтэд байлгаж, жил бүр 28–30 тэрбумыг хэвлэн, ойролцоогоор 21 тэрбумыг татан буулгаж байгаа нь бэлэн мөнгөний “физик” менежмент ямар том хэвээр байгааг харуулна. Гэтэл зэрэгцээд гүйлгээний тоон дэд бүтэц улам хурдтай өсөх тусам ирээдүйн нийт хэрэгцээг таамаглах ажил улам бүр төвөгтэй болж байна.

Бэлэн мөнгөний түгээлт нь Энэтхэгийн Нөөцийн Банкны 19 бүсийн салбар, банкны салбарууд, 250,000-аас олон ATM болон бэлэн мөнгө олгогч, мөн орон нутгийн “business correspondent” агентуудаар дамжин явагддаг. Ийм өргөн сүлжээ нь бэлэн мөнгөний эрэлт бодитоор өндөр хэвээр байгаагийн нэг илрэл боловч төлбөр тооцооны зуршил өөрчлөгдөхөд логистик, хүчин чадлын төлөвлөлтийн дарамт нэмэгддэг. Энд зөвхөн аюулгүй байдал, хадгалалт, тээвэрлэлтийн асуудал яригдахгүй; хэвлэх, татан буулгах, дахин түгээх эргэлтийн хэмнэл нь шийдвэр гаргагчдаас байнгын тооцоолол шаарддаг.

Энэтхэгийн Нөөцийн Банкны Шириш Чандра Мурмугийн хэлснээр, бэлэн мөнгөний эргэлт хоёр оронтой хувиар өсөхийн зэрэгцээ жижиглэн гүйлгээнд эзлэх хувь нь буурч байгаа нь төлөвлөлтийг хүндрүүлж байна. Түүний тайлбарласнаар, дижитал төлбөрийн хэрэглээ өсөх тусам бэлэн мөнгөний эргэлт мөн хоёр оронтой хувиар өссөөр, ирээдүйн эрэлтийг таамаглахад бэрх болжээ. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засагт “бэлэн бус” төлбөр түрж орж ирж байгаа ч хүмүүсийн гар дээрх бэлэн мөнгөний хэмжээ буурахгүй, харин ч нэмэгдэж байгаа зөрчил илэрч байна.

Энэ үзэгдлийг ажиглагчид Энэтхэгийг бэлэн болон бэлэн бус төлбөрийн аль аль нь асар том цар хүрээтэй зэрэгцэн өсөн тэлж буйгаараа судалгааны сонирхолтой “ховор жишээ” гэж тодорхойлдог. Анирудх Тагат ийм нөхцөл нь дэлхийд ховор тохиолдох шинжтэй гэж тайлбарласан бол Коркийн Их Сургуулийн Коллежийн Олив Маккарти зарим хэрэглэгч бэлэн мөнгийг нууцлал, тав тухын үүднээс илүүд үздэгийг онцолжээ. Тагатын хэлснээр, шинэ дижитал хувилбарууд гарч байсан ч Энэтхэгийн Нөөцийн Банк бэлэн мөнгийг үргэлжлүүлэн дэмжих нь үндэслэлтэй хэвээр байна.

Эцэст нь, ийм зөрчил нь ирээдүйн хэрэгцээг таамаглахад хүндрэл үүсгээд зогсохгүй хүчин чадал, хөрөнгө оруулалтын шийдвэрийг төвөгтэй болгоно. Нэг талд нь дижитал дэд бүтэц улам өргөжиж, нөгөө талд нь асар том бэлэн мөнгөний экосистем зэрэг амьдарч байгаа нөхцөлд төв банк “аль нь давамгайлах вэ” гэх энгийн асуултаар хэмжиж болохгүй бодит байдалтай тулж байна. Энэтхэгийн Нөөцийн Банкны хувьд энэ нь бэлэн мөнгөний сүлжээг тасалдуулахгүй барихын зэрэгцээ дижитал шилжилтийг дэмжих хоёр зорилтыг нэг дор тэнцвэржүүлэх урт хугацааны сорилт хэвээр үлдэж байна.