Эрдсийн нийлүүлэлтийн дараагийн цочрол уурхайгаас бус, боловсруулалт ба химийн сүлжээнээс үүсэх эрсдэл тодорлоо

Уул уурхай хэвийн ажилласан ч бодит нийлүүлэлт боловсруулах үйлдвэр, химийн орц, логистикийн гацаанаас болж тасалдах эрсдэл өндөр хэвээр байгааг GEM Mining Consulting-ийн судалгаа анхаарууллаа. Тайланд уурхайд төвлөрсөн төлөвлөлт сул, цочролын эх үүсвэр өөр зангилаан дээр илүү хурдан үүсч болохыг онцолсон байна. Тус судалгаа тодорхой үр дүн зөгнөхөөс илүү “стресс” хувилбарууд боловсруулж, оператор болон бодлого боловсруулагчид юуг, ямар хэмжээнд турших ёстойг харуулахыг зорьжээ. Өөрөөр хэлбэл хүдрийн биет өөрөө эрсдэлийн цорын ганц голомт биш гэдгийг дахин сануулсан хэрэг.

Судалгаанд хүхрийн хүчил олон төрлийн металлын боловсруулалт, батарейн түүхий эдийн үйлдвэрлэлд далд эмзэг цэг болж байгааг тодорхойлсон. Энэ урвалж зэсийн уусгалт-уусган боловсруулалт, никелийн өндөр даралтын хүчлээр уусгах төслүүд, кобальтын хам-үйлдвэрлэл, хатуу чулуулгийн литийн хувиргалт, газрын ховор элементийн боловсруулалт зэрэгт өргөн хэрэглэгддэг гэжээ. Иймд хүчил тасалдах нь зөвхөн нэг үйлдвэрийн өртөг нэмэх асуудал биш, харин үйлдвэрлэлийн “хатуу хязгаарлалт” болж хувирдаг гэж тайланд дүгнэсэн байна. Энэ хүрээнд үйлдвэрлэгчдэд хүхрийн түүхий эд, шатаагчийн хүчил, хайлуулах үйлдвэрийн дагалдах хүчлийг тусад нь хянахыг зөвлөжээ.

Хүхрийн хүчлийн нийлүүлэлтийн эмзэг байдлыг улам тодруулахын тулд тэнгисийн тээвэрлэлтийн геополитикийн зангилааг тайланд дурдсан байна. Тэнгисээр тээвэрлэгдэх хүхрийн худалдааны ойролцоогоор тал хувь нь Хормузын хоолойгоор дамждаг гэж судалгаанд тэмдэглэжээ. Мөн Хятад 2026 оны тавдугаар сард хүхрийн зах зээл чангарахад хүхрийн хүчлийн экспортоо зогсоосныг онцолсон нь урвалжийн нийлүүлэлт хэдхэн шийдвэр, хэдхэн боомтын урсгалаас хамаарч савлаж болохыг сануулж байна. Ийм нөхцөлд уурхай олборлолтоо таслахгүй байсан ч урвалж, тээвэр, терминалын саатал финалын бүтээгдэхүүнд шууд нөлөөлөх эрсдэл нэмэгдэнэ.

Зэсийн хувьд тайланд тоон хэмжүүрээр эрсдэлийг илүү тодруулжээ. GEM-ийн тооцоогоор дэлхийн анхдагч зэсийн үйлдвэрлэлийн 15 хувиас илүү нь хүчил-уусгалтын маршрутаас хамаарах бөгөөд жилд 3.6 сая тонн орчим үйлдвэрлэл энэ сүлжээнээс шууд хараат байна. Төв стресс хувилбарт 90 хоногийн хүчил тасалдал ойролцоогоор 111,000 тонн зэсийн үйлдвэрлэлийг өртүүлэх эрсдэлтэй гэжээ. Харин нэг жилийн тасалдал 947,000 тонныг эрсдэлд оруулна гэж тооцсон нь урвалжийн “богино” тасалдал ч нийлүүлэлтийн бодит цоорхой болж хувирч болзошгүйг харуулж байна.

Батарейн түүхий эдийн хэсэгт ч тайлан нөөц бүрдүүлэлт дангаараа асуудлыг шийдэхгүй гэсэн байр суурь илэрхийлсэн. Батарейны зэрэглэлийн графитын хувьд давамгай нийлүүлэгчээс гаднах нийлүүлэлтийн зөрүү 72 хувь гэж үнэлж, нөөц түр хамгаалсан ч бүтцийн боловсруулалтын бөглөрлийг шийдэхгүй гэжээ. 28 хувийн N-1 нөөцийн хамралттай байсан ч нэг жилийн тасалдал тохиолдвол 60 хоногийн нөөцийн буферийн дараа давамгай нийлүүлэгчээс гаднах жилийн эрэлтийн 60 хувь хангалтгүй үлдэнэ гэж үзсэн байна. Энэ логик нь “нөөц барих” болон “боловсруулах хүчин чадлын түгжрэлийг тайлах” хоёр өөр зорилт болохыг ил тод тавьж байна.

Газрын ховор элементийн соронзны талбарт ч нийлүүлэлтийн тасалдал удаан үргэлжилбэл хуримтлагдсан шугам хоолойн хоцрогдол өсөх дүр зураг гаргасан. Тусгайлсан 18,000 тонн орчмын шугам хоолойд 25-50 хувь нь 1-2 жилээр саатвал 4,500-18,000 хүчин чадал-жилийг хойшлуулж болзошгүй гэж тооцжээ. Тайлангийн гол мессеж нь ганц түүхий эдийн орд газрыг хамгаалах хэмжээнд эрсдэлгүйжүүлэлт хязгаарлагдана гэсэн санаа руу дахин буцна. “Дараагийн уул уурхайн нийлүүлэлтийн цочрол урвалжийн сав, зуух, боомт, лаборатори эсвэл тоног төхөөрөмжийн захиалгын жагсаалтаас эхэлж магадгүй” гэж судалгаанд сануулсан бол, “Нөөцийн аюулгүй байдал бол сүлжээгээр бүтээгддэг; хүдрийн биет чухал ч, түүнийг шаардлага хангасан тогтвортой нийлүүлэлт болгодог системүүд адилхан чухал” хэмээн дүгнэжээ.