Европын зургаан улс Холбооны дараагийн төсвийг хэдэн зуун тэрбум еврогоор танахыг шаардлаа

Герман, Дани, Нидерланд, Австри, Финланд, Шведийн удирдагчид Европын Холбооны 2028-2034 оны урт хугацааны төсвийг Европын Комиссын санал болгосон хэмжээнээс хэдэн зуун тэрбум еврогоор бууруулах шаардлагатай гэж мэдэгдлээ. Тэд хязгаарлагдмал төсвийн эх үүсвэрийг батлан хамгаалах болон Европын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэхэд түлхүү чиглүүлэхийг шаардаж байна.

Европын Комисс өнгөрсөн зун Холбооны дараагийн Олон жилийн санхүүгийн хүрээ буюу MFF-ийн төслийг танилцуулсан бөгөөд нийт хэмжээ нь 2 орчим их наяд евро буюу 2.3 их наяд ам.доллар байв.

Германы Канцлер Фридрих Мерц тэргүүтэй зургаан улсын удирдагч Ирландын Ерөнхий сайд Михол Мартин болон Европын Зөвлөлийн Ерөнхийлөгч Антониу Коштад даваа гарагт илгээсэн захидалдаа уг саналыг “хэдэн зуун тэрбум еврогоор бууруулах шаардлагатай” хэмээжээ.

Зургаан улс нийлээд Европын Холбооны гишүүн орнуудын төсөвт оруулдаг нийт шимтгэлийн бараг 40 хувийг санхүүжүүлдэг. Харин Холбооны төсөвт авч буйгаасаа илүү их хөрөнгө оруулдаг цэвэр санхүүжүүлэгч орнууд нийт санхүүжилтийн дөрөвний гурвыг бүрдүүлж байгааг захидалд онцолсон байна.

Батлан хамгаалах зардал төсвийн тэргүүлэх чиглэл болов Зургаан улсын удирдагчдын үзэж буйгаар төсвийн хэлэлцээ зөвхөн мөнгөний хэмжээнээс гадна Европын стратегийн тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлох асуудал болжээ. Тэд батлан хамгаалах, өрсөлдөх чадвар, инноваци болон хууль бус цагаачлалтай тэмцэхэд төсвийн санхүүжилтийг илүү төвлөрүүлэх санал гаргасан байна. ОХУ 2022 онд Украинд бүрэн хэмжээний довтолгоо эхлүүлснээс хойш Европын орнууд батлан хамгаалах зардлаа нэмэгдүүлж буй. Үүний зэрэгцээ АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Европыг өөрийн аюулгүй байдлын санхүүжилтэд илүү их үүрэг хүлээхийг шаардаж ирсэн. НАТО-гийн гишүүн орнууд батлан хамгаалах болон аюулгүй байдалтай холбоотой зардлаа 2035 он гэхэд ДНБ-ий 5 хувьд хүргэх зорилтод хэдийн нэгдээд байна. Европын Комисс ч бүс нутгийн аюулгүй байдлын санхүүжилтийг эрс нэмэгдүүлэх санал дэвшүүлжээ. Герман өнгөрсөн онд төсвийн алдагдлыг хязгаарладаг “өрийн тоормос” дүрмээ шинэчилж, батлан хамгаалах зардлаа нэмэгдүүлэх боломж бүрдүүлсэн.

Батлан хамгаалалт уу, бусад зардал уу? Олон улсын валютын сан энэ оны эхээр аюулгүй байдлын төсөв нэмэгдэхийн хэрээр Европын засгийн газрууд батлан хамгаалах зардлыг санхүүжүүлэхийн тулд бусад төсвөөс хаана танах вэ гэсэн хүнд сонголттой тулгарна гэж анхааруулсан. Эдийн засагт үүнийг батлан хамгаалалт болон иргэдэд чиглэсэн бусад зардлын хоорондох “guns versus butter” сонголт гэж нэрлэдэг. Европын хэд хэдэн улсын төсвийн алдагдал өндөр хэвээр байгаа нь уг асуудлыг улам төвөгтэй болгож байна. Тухайлбал, Францын төсвийн алдагдал ДНБ-ий 5.1 хувьтай байгаа бөгөөд ЕХ-ны 3 хувийн жишигт ойртуулахын тулд зардлаа мэдэгдэхүйц бууруулах шаардлагатай. Францын төсвийн төлөвтэй холбоотой болгоомжлол нэмэгдсэнээр Засгийн газрын бондын өгөөж энэ онд олон арван жилийн дээд түвшинд хүрч, тус улсын зээл авах зардал “Их долоо”-гийн хөгжингүй эдийн засгуудын дунд өндөр түвшинд очоод байна. Захидалд гарын үсэг зурсан Австри, Финланд хоёр мөн ЕХ-ны төсвийн хэт алдагдлыг бууруулах журмын хүрээнд багтаж буй. 2025 онд Австрийн төсвийн алдагдал ДНБ-ий 4.2 хувь, Финландынх 3.4 хувь байжээ. “Хамтын өр зээл шийдэл биш” Зургаан улсын удирдагч ЕХ-ны төсвийг эцсийн дүндээ Европын иргэд санхүүжүүлдэг тул шинэ эх үүсвэр бий болголоо ч нийт зардлын хэмжээг тойрч гарах боломжгүй гэж үзэж байна. “Хамтын өр зээл шийдэл байж болохгүй. Тиймээс төсвийн нийт хэмжээг хэлэлцэх хүнд асуудлаас зайлсхийх аргагүй” гэж захидалд дурджээ.

Тэд одоогийн 2021-2027 оны төсвөөс дараагийн төсвийг бууруулахыг шаардаагүй бөгөөд 2028 оноос нийт төсөв тодорхой хэмжээгээр өсөх боломжтойг хүлээн зөвшөөрсөн байна. Гэхдээ Европын Комиссын санал болгосон нэрлэсэн дүнгээр 60 орчим хувийн өсөлтийг эдийн засаг, улс төрийн өнөөгийн нөхцөлд бодитой бус гэж зургаан улсын удирдагч үзжээ. ЕХ-ны 2028-2034 оны төсөв батлагдахын тулд 27 гишүүн улс бүгд зөвшөөрөх шаардлагатай. Иймээс батлан хамгаалах зардал эрчимтэй нэмэгдэж, олон улсын төсвийн алдагдал өндөр байгаа үед ЕХ ямар салбарт илүү их хөрөнгө хуваарилж, хаана зардлаа хязгаарлах вэ гэдэг нь дараагийн төсвийн хэлэлцээний гол асуудал болж байна.