Иран цэргийн ялалтаас илүү эдийн засгийн дарамтаар АНУ-ыг буулт хийхэд хүргэнэ гэж тооцоолж байна

Тегеран шийдвэрлэх цэргийн ялалт хайхаас илүү шатлалтай хурцадмал байдлаар мөргөлдөөнийг тэлж, АНУ болон холбоотнуудын хувьд хямралыг хязгаарлах өртөг Ираны шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхөөс өндөр болох нөхцөлийг бүрдүүлэхээр тооцоолж байна. Персийн булангийн албаныхан, шинжээчдийн хэлснээр Иран тэнгисийн гарцууд, эрчим хүчний дэд бүтцийг дарамтын гол цэг болгох боломжоо анхаарчээ. Ийм тооцоолол нь бүрэн хэмжээний дайн руу гулгуулахгүйгээр нөлөөллөө өсгөх гэсэн оролдлоготой давхардаж байна.

Энэ хүрээнд бүс нутгийн эх сурвалжуудын мэдээлснээр Оман Персийн булангийн орнуудын дэмжлэгтэйгээр Ормузын хоолойг “зохицуулах”, сайн дурын хэрэглэгчийн хураамжтай санал танилцуулсан байна. Харин Вашингтон ямар нэг хураамжийг хүлээн зөвшөөрөхгүй, Ормуз олон улсын усан зам хэвээр байх ёстой гэсэн байр сууриа илэрхийлж буй. Хоолойгоор дамжих урсгалыг “зохицуулах” нэрийн дор хяналтаа нэмэгдүүлэх аливаа санаачилга нь бүс нутгийн тэнгисийн аюулгүй байдлын маргааны төвд дахин орж ирлээ.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп өмнө нь Ормузын хоолойг дахин нээх тохиролцооны найдварын хүрээнд довтолгоог цуцалсан гэж хэлж байсан бөгөөд Даваа гарагт Ирантай хэлэлцээ хийнэ гэж мэдэгдсэн. Гэвч Тегеран одоогоор АНУ-тай хэлэлцээ хийж байгаагүй гэж мэдэгдсэн нь талуудын байр суурийн зөрүү хэвээр байгааг харуулж байна. Ийм өөр өөр мэдэгдэл нь бодит сувгаар харилцаа яваа эсэхээс үл хамааран, хэлэлцээний нөхцөл, хүрээг хэн тогтоох вэ гэдэг дээрх өрсөлдөөнийг ил болгож байна.

Вашингтоны хүрээлэнгийн шинжээч Майкл Найтс Ираны ажиллагааны логикийг “шатлалтай” тэлэлтээр тайлбарлав. “Иран эхнээсээ АНУ-аас хурцадмал байдлыг илүү тэлэхийг зорьж, долоо хоног бүр шинэ газарзүй, шинэ зэвсэг, шинэ бай гаргах нөөцтэй байхыг хичээсэн” гэж тэр хэлсэн. Түүний үнэлгээгээр Тегераны “том давуу тал” нь Америк эсвэл Израилд хор хүргэх чадвар биш бөгөөд “хамгийн том давуу тал нь бүс нутгийн улсууд болон дэлхийн эдийн засагт хор хүргэж чаддагт” оршдог байна.

Энэ байр суурийг Вашингтоны хүрээлэнгийн Майкл Сингх мөн дэмжиж, “Иранчууд өөрсдийн давуу байдлыг ашиглан дарамтлахыг оролдож байна” гэжээ. Тэрбээр Иран “хоолой дээр бүрэн эрх тогтоож, усан замд сонгомол хяналт хэрэгжүүлэхийг хүсэж байна” хэмээн тодотгосон нь маргааны гол зангилааг илүү тодруулж байна. Тэнгисийн гарц, эрчим хүчний дэд бүтэц, дагалдах логистикт дарамт нэмэгдэх тусам зөвхөн цэргийн эрсдэл бус даатгал, тээвэр, нийлүүлэлтийн сүлжээний өртөг зэрэг өргөн хүрээний эмзэгшил нэмэгдэх дүр зураг ажиглагдана.

Гадаад харилцааны зөвлөлийн Рэй Такей “Хэлэлцээ эхэлбэл тэд нөхцөлийг нь тодорхойлохыг хүснэ” гэж хэлж, талуудын зорилго зөвхөн мөргөлдөөнийг намжаах бус, хэлэлцээний хүрээг тогтоох тэмцэл болж хувирч байгааг онцлов. Мөн “Хоёр тал хурцадмал байдлыг хурцадмалаар хариулж байна” гэсэн нь буулт гэхээс илүү харилцан дарамтлалын мөчлөг давамгайлах эрсдэлийг сануулж байна. Хэрэв заналхийлэл өргөжвөл улс орнууд хамгаалалтад их нөөц зарцуулж, худалдаа ба эрчим хүчний зах зээл илүү эмзэгжих төлөвтэй хэвээр байна.