Монголчууд чухал ашигт малтмалын чиглэлээр АНУ-ын нийлүүлэлтийн сүлжээнд нэвтрэх боломж хайж байна

АНУ чухал ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн сүлжээгээ төрөлжүүлэхийг зорьж буй энэ үед Монгол Улс нөөцөө олон улсын хөрөнгө оруулалт, технологи, санхүүжилттэй холбох боломж эрэлхийлж байна. Хоёр улсын зах зээлийн уг огтлолцол нь Монголын уул уурхайн салбарыг уламжлалт экспортын бүтцээс илүү өргөн нийлүүлэлтийн сүлжээнд оруулах боломжийг нээж байгаа ч хөрөнгө оруулалтын орчны тогтвортой байдал анхаарлын төвд байна.

Монгол дахь Америкийн Худалдааны Танхим буюу “АмЧам Монгол” байгууллагаас зохион байгуулсан “Монгол Улсын чухал ашигт малтмалын ирээдүй” сэдэвт хэлэлцүүлэг салбарын бодлого, хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт болон Монголын нөөцийг дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээтэй холбох боломжийг хэлэлцжээ.

АНУ-д нийлүүлэлтийн сүлжээ, Монголд хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй

АНУ–Монголын чухал ашигт малтмалын хамтын ажиллагааны зах зээлийн үндсэн холбоо нь хоёр талын харилцан нөхөх хэрэгцээнд оршиж байна.

АНУ-ын хувьд чухал ашигт малтмал нь цэвэр эрчим хүч болон орчин үеийн технологийн үйлдвэрлэлийн нийлүүлэлтийн сүлжээний стратегийн хэсэг болсон. Харин Монгол Улс ашигт малтмалын нөөцөө олборлолтоос цааш ахиулж, олон улсын хөрөнгө оруулалт, боловсруулах үйлдвэрлэл болон шинэ зах зээлтэй холбох сонирхолтой байна.

Хоёр улс энэ чиглэлийн хамтын ажиллагааны суурийг 2023 онд албан ёсоор тавьжээ. АНУ-ын Төрийн департамент болон Монголын тухайн үеийн Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам ашигт малтмалын салбарын хөгжил, засаглалын санамж бичиг байгуулж, Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутагт найдвартай, тогтвортой чухал ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн сүлжээг хамтран хөгжүүлэх зорилт дэвшүүлсэн. Хамтын ажиллагаанд геологийн судалгаа, мэргэжилтэн солилцооноос гадна хөрөнгө оруулалт, зохицуулалтын орчин багтжээ.

АНУ, Монгол, БНСУ мөн 2023 онд анхны гурван талт чухал ашигт малтмалын яриа хэлэлцээг Улаанбаатарт зохион байгуулж, Монгол Улс дэлхийн өсөн нэмэгдэж буй эрэлтэд ямар үүрэг гүйцэтгэх боломжтойг төр болон хувийн хэвшлийн түвшинд хэлэлцэж байсан юм.

Худалдааны хэмжээ өсөх орон зай хэвээр байна

Чухал ашигт малтмалын хамтын ажиллагаа идэвхжиж байгаа ч АНУ–Монголын нийт худалдааны хэмжээ харьцангуй бага хэвээр байна.

АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгчийн газрын мэдээллээр хоёр улсын бараа, үйлчилгээний нийт худалдаа өнгөрсөн онд 604.6 сая ам.доллар байсан бол үүнээс барааны худалдаа 277.6 сая ам.долларт хүрч, АНУ Монгол руу 234.2 сая ам.долларын бараа экспортолжээ.

Иймээс чухал ашигт малтмалын хамтын ажиллагааны зах зээлийн ач холбогдол нь өнөөгийн хоёр талын худалдааны хэмжээнээс илүүтэй шинэ хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэл болон нийлүүлэлтийн сүлжээ бий болгох боломжид төвлөрч байна.

АНУ-ын тал өмнө нь Монголын хөрөнгө оруулалтын орчны ил тод, урьдчилан таамаглах боломжтой байдал сайжрах нь хоёр талын худалдааг нэмэгдүүлж, Америкийн хөрөнгө оруулалтыг татахад чухал болохыг онцолж байсан юм.

Нөөц бий боловч хөрөнгө оруулалт шууд орж ирэхгүй байна

“АмЧам Монгол”-ын хэлэлцүүлгийн үеэр ч зах зээлийн уг боломжийг бодит төсөл болгоход бодлогын хэрэгжилт гол сорилт болохыг онцлов.

Хэдийгээр Монгол Улсад энэ чиглэлээр асар их боломж, бололцоо байгаа ч бодит ажил хэрэг болгох хууль, эрх зүйн дүрэм, зохицуулалтуудын хэрэгжилт болон гүйцэтгэлийг урт хугацаанд, тогтвортой авч явах нөхцөл бүрдүүлэх нь чухал гэдгийг хэлэлцүүлгийн үеэр зохион байгуулагчид тодотгожээ.

Монголын хувьд АНУ-ын зах зээлтэй холбогдох боломж нь зөвхөн ашигт малтмал олборлож, шууд экспортлох асуудлаар хязгаарлагдахгүй. Америкийн болон олон улсын хөрөнгө оруулалт татах, олборлолт ба боловсруулалтын төсөл хөгжүүлэх, олон улсын стандарт хангах, улмаар чухал ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн сүлжээнд байр сууриа эзлэх нь хамтын ажиллагааны эдийн засгийн гол боломж аж.

Харин уг боломжийг бодит хөрөнгө оруулалт болгох эсэх нь Монголын нөөцийн хэмжээнээс гадна бодлого, зохицуулалтын тогтвортой байдал болон хөрөнгө оруулагчдад урт хугацааны итгэл төрүүлэх орчноос хамаарахаар байна.