Непалын усан цахилгаан эрчим хүч уур амьсгалын эрсдэлтэй нүүр тулж, бодлогын шинэчлэл шаардав
Непалын усан цахилгаан эрчим хүчний давамгай байдал үерийн дараа эмзэг нь ил болж, бодлогоо дахин харах шаардлага дэгдэв. Тришули мөрний савд 12 станц хүнд гэмтэж, улсын нийт үйлдвэрлэлийн 10 гаруй хувь доголдон, жилдээ 200 сая ам.долларын экспорт эрсдэлд орлоо. Салхи, нарны эх үүсвэрийг нэмэгдүүлж, эрт сэрэмжлүүлэх систем ба тэсвэртэй зураглал нэвтрүүлэх нь хөрөнгө оруулалтын чиглэлийг өөрчилнө.
Непалын цахилгааны бараг бүх үйлдвэрлэл усан цахилгаан станцууд дээр төвлөрдөг загвар нь өнгөрсөн долоо хоногийн үерийн дараа бодит эрсдэл болж ил гарлаа. Тришули мөрний сав газрын 12 усан цахилгаан станц эвдэрч, улсын цахилгаан үйлдвэрлэлийн 10 гаруй хувь доголдсон гэж мэдээлэв. Операторууд байгууламжуудыг дахин ашиглалтад оруулах боломж одоогоор тодорхойгүй хэвээр байгааг онцолсон байна. Гэхдээ төрийн өмчит Непалын Цахилгаан Эрчим Хүчний Газар (Nepal Electricity Authority) айл өрхийн нийлүүлэлт хангалттай гэж мэдэгдсэн.
Непал илүүдэл цахилгаанаа Энэтхэг, Бангладеш руу экспортолдог бөгөөд энэ бүтэц нь дотоодын тогтвортой байдлаас гадна бүс нутгийн гэрээ, урсгал орлогод нөлөөлөх зангилаа болжээ. Энэ удаагийн доголдлоор жилдээ 200 сая ам.долларын экспорт эрсдэлд орж болзошгүй асуудал яригдаж байна. Урьдчилсан шалгалтаар мөсөн гол болон түүний суурь чулуулгийн нуралтаас гэнэтийн үер үүссэн байж болзошгүй гэж үзсэн нь дэд бүтэц зөвхөн улирлын хур тунадас бус, хурц хэлбэлзэлтэй байгалийн үзэгдэлтэй нүүр тулж буйг санууллаа. Ийм нөхцөлд “ус” дээр төвлөрсөн бодлого, хөрөнгө оруулалтын чиглэл нэн даруй хэлэлцүүлгийн төвд орж байна.
Энэ эрсдэлийн суурь нь өргөн хүрээтэй гэж Непалын Гамшгийн Эрсдэлийг Бууралгах, Удирдлагын Газар (Nepal's Disaster Risk Reduction and Management Authority) өмнө нь анхааруулж байсан. Тус байгууллагын мэдээлснээр 2018-2024 онд бүртгэгдсэн гамшгийн тохиолдлын 10-ны 9-өөс дээш нь “уур амьсгалтай холбоотой” ангилалд хамаарчээ. Энэ нь нэг удаагийн үерийн хохирлыг сэргээхээс гадна төлөвлөлтийн стандарт, эрсдэлийн зураглал, анхааруулгын дэд бүтцийг цогцоор нь шинэчлэх шаардлага байгааг илтгэнэ. Эдийн засгийн үр дагавар нь экспортын орлогоор хязгаарлагдахгүй, бүтээн байгуулалтын өртөг, даатгалын үнэ, санхүүжилтийн нөхцөлд ч дарамт болж эхэллээ.
Тришули сав газрын нэг том жишээ нь Upper Trishuli-1 төсөл байв. Тус төсөл үерийн улмаас бараг бүрэн сүйдэж, ойролцоогоор 647 сая ам.доллараар үнэлэгдэж байсан гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын томоохон төслүүдийн нэг гэж дурдагдсан. Мөн Upper Trishuli 3A төслийг БНХАУ-ын Экспорт-Импортын Банк (China's Export-Import Bank) санхүүжүүлсэн нь гадаад эх үүсвэртэй томоохон төслүүдийн эрсдэлийн удирдлага илүү нарийн шалгуур шаардахыг харуулж байна. Нөгөө талд даатгагчид сүүлийн гурван жилд 20-иос дээш хувийн өмчит станцын үерийн хохиролд ойролцоогоор 40 сая ам.долларын нөхөн төлбөр олгосон гэж мэдээлсэн нь санхүүгийн өртөг бодитой өсөж буй дохио болжээ.
Бодлогын түвшинд Ражан Дхакал усан цахилгааны бодлогоо дахин нухацтай бодох цаг болсон гэж хэлсэн байна. Непалын Цахилгаан Эрчим Хүчний Газрын Кулман Гисинг станцуудыг үерт илүү тэсвэртэйгээр төлөвлөж, эрт сэрэмжлүүлэх систем болон яаралтай нүүлгэн шилжүүлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх шаардлагатайг онцолсон. Харин Кушал Гурунг энэ аюултай үед бүх найдвараа нэг эх үүсвэрт төвлөрүүлэхгүй байх хэрэгтэй гэж анхааруулжээ. Вивек Шастри салхи, нарны үйлдвэрлэлийг бодитоор нэмэх нь ирээдүйн доголдлыг хязгаарлах тэсвэржилтийн стратеги гэж тайлбарласан нь эрчим хүчний багцын тухай яриаг зөвхөн “аль эх үүсвэр илүү хямд вэ” гэдгээс “аль нь эрсдэлийг илүү сайн тараах вэ” руу шилжүүлж байна.
Энд анхаарал татах нэг баримт нь Германы тусламжийн байгууллагын тайланд Непалын нарны эрчим хүчний техникийн боломж нь усан цахилгаанаас ойролцоогоор 10 дахин их гэж дурдсанд оршино. Гэхдээ усан цахилгаан нь бүс нутгийн хөршүүдтэй харьцуулахад Непалд өрсөлдөх том давуу тал өгдөг гэж Пуспа Шарма хэлсэн нь салбарын бодит хоёрдмол зорилтыг илэрхийлнэ: давуу талаа хадгалах хэрнээ нэг цэгийн эрсдэлийг бууруулах. Үерийн дараах сэргээн босголтын тодорхойгүй байдал үргэлжлэх зуур, эрт сэрэмжлүүлэх систем, тэсвэртэй зураглал, салхи-нарны багцыг нэмэх зэрэг шийдлүүд хөрөнгө оруулалтын дараагийн үеийн чиглэлийг тодорхойлох гол асуудал хэвээр байна.
Холбоотой мэдээ
Өмнөговь аймгийн эрчим хүчний импортод 50 тэрбум төгрөгийн татаас тусгажээ
Эрчим хүчний яам импортын эх үүсвэрээр Өмнөговь аймгийн хэрэглээг хангаж, татаасыг наймдугаар сараас арваннэгдүгээр сар хүртэл тооцсон аж. Төсвийн хэлэлцүүлгийн үеэр импортын зардлаас гадна эрчим хүчний гадаад эх үүсвэрээс хамаарах түвшин нэмэгдэх эсэх асуудал анхаарлын төвд орлоо. Зарим гишүүн импортод төсвөөс тогтмол санхүүжилт олгох нь эрчим хүчний хэрэглээг гадаад эх үүсвэрээр хангах бодлогын сонголтыг бэхжүүлж болзошгүй гэж үзжээ.
Эдийн засгийн байнгын хороо 2026 оны төсвийн тодотголд БНХАУ-аас эрчим хүч импортлох зардлыг хэлэлцэв
Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хороо төсвийн тодотголд туссан эрчим хүчний импортыг хэлэлцэж, хараат байдлын маргаан өрнөв. Тодотголд БНХАУ-аас 50 тэрбум төгрөгөөр эрчим хүч импортлох, найм-арваннэгдүгээр сард татаас тооцохоор тусгасан байна. Өмнөговийн хэрэглээг гаднаас хангах төлөв нэмэгдвэл үнэ, нийлүүлэлтийн эрсдэл дотоод бодлогод дарамт болно.
"Дизель түлшний үнэ өссөөр байвал АНУ-ын эдийн засаг чимээгүйхэн мөхнө"
АНУ-д дизель түлшний дундаж үнэ галлон тутамдаа анх удаа 6 ам.доллар давж, ачаа тээвэр, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэлийн зардлыг нэмэгдүүлж байна. Калифорнид дизель 7.9827 ам.доллар болж, ачааны машин болон фермерүүдийн шатахууны зардал жилийн өмнөхөөс 63 хувиар өсчээ. Боловсруулах үйлдвэрүүд бараг бүрэн хүчин чадлаар ажиллаж, дэлхийн хэмжээнд нийлүүлэлт хумигдав.
Их Британийн банкууд гэнэтийн ашгийн татварын эсрэг байр сууриа чангатгалаа
“UK Finance”-ийн тооцоогоор банкуудын Их Британи дахь үйл ажиллагаанаас үүсэх нийт татварын хувь 2025 онд 46.4 хувьд хүрчээ. Банкууд нэмэлт татвар хөрөнгө оруулалтыг сааруулж, Лондоны олон улсын санхүүгийн төвийн өрсөлдөх чадварыг сулруулж болзошгүй. Их Британид банкууд 25 хувийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар дээр нэмэлт 3 хувийн татвар төлдөг.
Төсөв дүрмээ дагах уу, дүрэм төсвөө дагах уу?
2026 оны төсөв үндсэн тоон хязгааруудаа зөрчөөгүй ч төсөвт тааруулан дүрмээ өөрчлөх эрсдэл анхаарлын төвд байна. 13 хувийн инфляц, ₮1.2 их наядын тэнцвэржүүлсэн алдагдал дотоод эмзэг байдал өндөр хэвээр байгааг харуулж байна. Гол маргаан нь төсвийн хэмжээ бус, дунд хугацааны хүрээ болон төсвийн дүрмийг улс төрийн шийдвэрээр байнга өөрчлөх эсэхэд төвлөрч байна.
Хятадын үйлдвэрлэгчийн үнэ 3.8 хувиар өслөө: Монголын импортын барааны өртөгт нөлөөлөх үү?
Хятадын үйлдвэрлэгчийн үнийн өсөлт наймдугаар сард 3.8 хувьд хүрч хурдаслаа. Үйлдвэрлэлийн өртгийн өсөлт Монголын Хятадаас импортолдог зарим барааны үнэд дамжих эрсдэлтэй. Монголын экспортын хувьд Хятадын үйлдвэрлэлийн бодит эрэлт хэр өөрчлөгдөх нь илүү чухал үзүүлэлт юм.