Улсын Их Хурал ээлжит бус чуулган зарлаж, төсвийн тодотголоор амьжиргааны дарамтыг бууруулахыг зорив

Улсын Их Хурал ээлжит бус чуулган зарлаж, төсвийн тодотголыг яаралтай хэлэлцэхээр боллоо. Ингэхдээ амьжиргааны өртөг, өвлийн бэлтгэл, төрийн байгууллагын цалин, тэтгэврийн өөрчлөлтийг багцлан авч үзэхээр тусгасан байна. Төсөвт тэнцвэржүүлсэн орлого 17.3 их наяд, зарлага 19.5 их наяд болж, алдагдал 2.2 их наяд төгрөгт хүрснийг танилцуулжээ.

Макро үзүүлэлтүүдийг Засгийн газар өөдрөгөөр тайлбарлаж байгаа ч төсвийн өөрчлөлт дээрх тооцооллыг шууд “өрхийн амьжиргаанд” чиглүүлэхийг онцолж байна. Монгол Улсын эдийн засаг оны эхний 7 сарын байдлаар 7.6 хувиар өсөж, экспорт 12 тэрбум ам.долларт хүрч өмнөх оны мөн үеэс 57 хувиар нэмэгдсэн гэж мэдээлжээ. Гэхдээ төсвийн тодотголын хэлэлцүүлэгт орлого, зарлагын зөрүү, түүнийг нөхөх шийдэл зэрэгт шүүмжлэл, асуулт давхар өрнөхөөр байна. “Хэдэн төгрөг тавьсан бэ”, “Чухам ямар үр дүн гарсан бэ” гэсэн асуултууд энэ удаагийн хэлэлцүүлгийн өнгийг тодорхойлох нь.

Төсвийн тодотголоор хүнсний гол нэрийн бараа бүтээгдэхүүн, шатахууны нөөцийг нэмэгдүүлж, өвлийн оргил ачааллын үед эрчим хүчний системийн найдвартай ажиллагааг хангахаар тусгасан байна. Өвлийн улиралд нийлүүлэлтийн тасалдал, үнийн савлагаанаас шалтгаалсан дарамтыг бууруулахын зэрэгцээ эрчим хүчний хэвийн ажиллагааг хамгаалах хүрээнд энэ хэсгийг “яаралтай” гэж үзжээ. Үүнтэй зэрэгцэн өрхийн орлогод шууд нөлөөлөх арга хэмжээнүүдийг тусад нь тооцсон байна. Тайлбарлаж буйгаар нөөцийн бодлого нь үнэ тогтворжуулахад, эрчим хүчний бэлтгэл нь үйлчилгээний тасалдлыг багасгахад чиглэнэ гэж үзжээ.

Нийгмийн зардлын хэсэгт Засгийн газар 435 мянган ахмад настны дундаж тэтгэврийг 250 мянган төгрөгөөр нэмэгдүүлж 1.2 сая төгрөгт хүргэхээр тооцсон байна. Мөн 149 мянган төрийн албан хаагчдын цалинг 20-50 хувиар нэмэгдүүлэхээр төлөвлөснийг 600 орчим мянган айл өрхийн орлогод шууд дэмжлэг болно гэж үзжээ. Эдгээр өөрчлөлт нь дотоод хэрэглээг дэмжих талтай ч төсөв дээр дарамт үүсгэх эрсдэлийг дагуулна гэдэг байр суурь хэлэлцүүлгээр тодрох хүлээлттэй байна. Тиймээс нэмэгдлийн цар хүрээ, хэрэгжилтийн тооцоолол, санхүүжилтийн эх үүсвэр зэрэг нь “үр дүн”-гээр хэмжигдэх шаардлагатай болно.

Төсвийн тодотголтой зэрэгцэн Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль, Үндэсний баялгийн сангийн тухай хууль болон бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслүүдийг өргөн мэдүүлжээ. Хууль тогтоомжийн багц өөрчлөлтийг өргөн барьснаар санхүүгийн сахилга, орлогын менежмент, баялгийн сангийн зохицуулалтыг зэрэгцүүлэн шинэчлэх зорилго тавьж буй гэж үзэж болохоор байна. Хэлэлцүүлэг улс төрийн маргаан руу хэлбийхээс сэргийлж процедурын асуудлыг ч тодруулсан байна. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын Тамгын газар өргөн мэдүүлэх хуулийн төслийн бүрдлийг шалгах зохицуулалттай бөгөөд бүрдэл хангагдсан төслийг буцаах эрх хэнд ч байхгүй гэж онцолжээ.

Ээлжит бус чуулганы гол сорилт нь иргэдийн өдөр тутмын зардалд чиглэсэн арга хэмжээг төсвийн бодит боломжтой уялдуулах дээр төвлөрөхөөр байна. Хэлэлцүүлгийн явцад “...нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн хамгаална” гэсэн байр суурь ч хөндөгдөж, шийдвэрүүдийг олон нийтийн хүлээлттэй тулгаж тайлбарлах шаардлага улам нэмэгдэнэ. Төсвийн тодотголын багц нь нэг талдаа орлогын дэмжлэг, нөгөө талдаа өвлийн нөөц, эрчим хүчний найдвартай ажиллагаа зэрэг “шуурхай” асуудлуудыг нэг дор зангидаж байгаа тул улс төр, эдийн засгийн маргаан давхар зэрэгцэх төлөвтэй. Эцэст нь үр нөлөөг “хэдэн төгрөг”-өөр бус бодит тогтворжилт, тасалдалгүй үйлчилгээ, өрхийн дарамтын бууралтаар хэмжихийг чуулганы индэр дээрээс шаардах өнгө давамгайлах магадлалтай байна.