2023 оны сүүлээр Баб-эль-Мандебийн хонгилоор өнгөрөх гэж байсан ачааны хөлөг чиглэлээ өөрчилсөн нь тээврийн гарцын эмзэг байдлыг илчиллээ

2023 оны сүүлээр нэг ачааны хөлөг Баб-эль-Мандебийн хоолойг чиглэн яваад эцэст нь Сайн найдлагын хошууг тойрон тойруу замаар явсан нь далайн гарцын эмзэг байдлыг хурцаар харуулсан үйл явдал боллоо. Ердөө нэг чиглэл өөрчилсөн шийдвэр хэдхэн өдрийн дотор түгж, “эрсдэл бодитой” гэдгийг логистикийн зах зээлд сануулсан байна. Ингэснээр чухал коридоруудын алинд нь тасалдал гарч болох, мөн тэрхүү коридорыг хянадаг талууд нийлүүлэлтийн урсгалд ямар давуу нөлөө үзүүлдэг нь дахин яригдав.

Энэ тохиолдол дан ганц нэг хөлгийн маршруттай холбоотой асуудал биш. Ийм шийдвэрүүд цуваж, дэлхийн чухал далайн коридор богино хугацаанд бодитоор тойруулагдсан гэж тэмдэглэсэн нь гол санаа. Хэдэн өдөр, хэд хоногийн дотор л захиалга, нийлүүлэлт, даатгал, хугацааны тооцоолол бүхэлдээ өөрчлөгдөх боломжтойг харуулсан учраас хямралын “сценари” бус, бодит кейс болж үлдэж байна.

Далайн гарц дээрх ийм савлагаа эргээд түүхий эдийн хангалт, тэр дундаа олборлолтоос эцсийн хэрэглэгч хүртэлх коридорын хяналтын асуудлыг урд талд гаргадаг. Төв Африкийн Зэсийн бүс нь Замби, Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсыг дамнан үргэлжилдэг бөгөөд дэлхийн зэсийн нөөцийн ойролцоогоор 15 хувийг агуулдаг гэж дурдсан нь энэ сэдвийн жишээ болж байна. Нөөц “хаана” байхаас гадна ямар боомт, ямар төмөр зам, ямар далайн гарцаар дэлхийн зах зээлд хүрэх нь бодит нөлөө үзүүлдэг гэсэн санаа эндээс тод харагдана.

Үүний зэрэгцээ томоохон дэд бүтэц, ложистикийн зангилаанд чиглэсэн хөрөнгө оруулалт нийлүүлэлтийн сүлжээг урт хугацаанд чиглүүлэх боломж олгодог гэдгийг Гвинейн Simandou төмрийн хүдрийн төсөлтэй холбон өгүүлжээ. Тус төсөлд Chinese компаниуд оролцсон 20 тэрбум ам.долларын хамтарсан хөрөнгө оруулалт хийж, хүнд даацын төмөр зам болон Morabaya гүний боомтыг багтаасан ложистикийн сүлжээ байгуулсан гэж дурдсан байна. Ийм төрлийн бүтээн байгуулалт нь зөвхөн уурхайн хүчин чадлыг бус, гарц сонголт, тээврийн чиглэл, улмаар нийлүүлэлтийн эрсдэлийн зураглалыг өөрчилдөг.

Газар дээрх дэд бүтцээс гадна боомтын санхүүжилт, ашиглалтын нөхцөл байдал ч хяналтын асуудалд шууд хамаардаг гэж тэмдэглэв. Жибутийн Doraleh Multipurpose Port төслийн санхүүжилтийн 85 хувийг China гаргасан бөгөөд өрийн хөшүүргээрээ гүний зогсоолуудыг онцгойлон ашиглах нөхцөл бүрдүүлсэн гэжээ. Энэ нь “боомт байгаа нь хангалттай” гэхээс илүүтэй, ямар нөхцөлөөр санхүүжсэн, хэн ямар эрхтэйгээр ашиглах вэ гэдэг асуултыг бодит болгодог.

Европын Холбооны Чухал түүхий эдийн тухай хууль нь ашигт малтмал зөвхөн нутаг дэвсгэртээ байна гэдэг хангалтгүй, нийлүүлэлтийн сүлжээний хяналт чухлыг онцолж буй жишээ гэж дурдсан нь энэ бүхнийг бодлогын түвшинд зангидаж байна. 2023 оны сүүлийн тэр тойруу маршрут ганцхан далайн зураглал өөрчилсөн хэрэг биш, харин коридорын эмзэг байдал гарах мөчид түүхий эдийн урсгалыг хэн, ямар дэд бүтэц, ямар санхүүжилтээр “удирдаж” чаддагийг ил болгох дохио болж үлдлээ. Энэ хүрээнд BluMelt Mineral Consulting Limited-ийн хүрээнд нэр дурдагдсан Николас Вафиасын тэмдэглэсэн санаанууд ч нэг зүйл дээр огтлолцож байна: нийлүүлэлтийн сүлжээ гэдэг техник зохион байгуулалт биш, бодит нөлөө, бодит давуу талын талбар юм.