АНУ чухал ашигт малтмалын хаягдлаа дотооддоо үлдээх алхам нь нийлүүлэлтийн аюулгүй байдлыг нэмэх ч боловсруулах чадавхаас хамаарна

АНУ нэг жилийн хугацаатай арга хэмжээгээрээ чухал ашигт малтмалын хаягдлын зарим урсгалыг гадагш гаргахыг хязгаарлаж, боловсруулалтын гадаад хүчин чадлаас хамаарлаа бууруулахыг зорьж байгаа талаар Financial Times мэдээлсэн. Наймдугаар сарын сүүлээс зарим лити-ион зайны хаягдал, “black mass”, мөн вольфрамын хаягдлыг АНУ-ын худалдан авагчид дотоодод нь борлуулна гэж тус мэдээлэлд дурдсан. Энэ нь түүхий эдийн аюулгүй байдалд шууд нөлөөлөхөөр байгаа ч бодит нийлүүлэлт нэмэгдэх эсэх нь дотоодын цуглуулалт, ангилалт, цэвэршүүлэлт гүйцэхээс шалтгаална.

GEM Mining Consulting-ийн үнэлгээгээр хаягдлыг улсдаа үлдээх нь өөрөө борлуулж болохуйц эрдэс нийлүүлэлт болж хувирна гэсэн үг биш. Тус байгууллага “сэргээн олборлож болох стратегийн нийлүүлэлт” гэсэн хүрээнд материалын бэлэн байдал, цуглуулалт-ангилалт, дотоод боловсруулах чадавх, техник-эдийн засгийн нөхөн сэргээлт, хэрэглэгчийн шаардлага хангах гэсэн таван шалгуур тавьдаг. Өөрөөр хэлбэл бодлого нь урсгалыг дотооддоо “түгжих” ч, тэр нь зах зээлд орлуулах хэмжээний бүтээгдэхүүн болон гарах хүртэл хэд хэдэн бөглөрөл давхцаж байгааг анхааруулж байна.

Дотоодын хүчин чадлын талаар АНУ-ын Эрчим хүчний яамны 2023 оны суурь мэдээлэл завсрын боловсруулалтын байгууламжууд бараг 175,000 тонн зай болон үйлдвэрлэлийн хаягдал боловсруулах боломжтойг харуулсан. Батерейн материал сэргээх чадавх 35,500 тонн байсан бөгөөд дараагийн хоёроос дөрвөн жилд 76,000 тонн чадавх төлөвлөгдсөн гэж мэдээлсэн. Гэвч энэ тоонууд бодит нийлүүлэлтийн өсөлттэй шууд тэнцэхгүй: түүхий хаягдлыг тогтвортой цуглуулах, ангилах, шаардлагатай түвшинд цэвэршүүлэх, мөн эцсийн хэрэглэгчийн стандарт хангах нь тусдаа систем шаарддаг.

Дахин боловсруулалтын өргөжилтийн ач холбогдлыг Олон улсын эрчим хүчний агентлаг урт хугацаанд онцолж ирсэн. Тус байгууллагын тооцоогоор дахин боловсруулалт нэмэгдвэл 2050 он гэхэд зэс, кобальтын шинэ уурхай хэрэгцээ ойролцоогоор 40%, литий, никелийнх 25% буурч болох хувилбартай. Ийм зураглалын хүрээнд АНУ-ын одоогийн алхам нь стратегийн металлын урсгалыг дотооддоо барих замаар эрсдэлийг удирдах оролдлого гэж харагдаж байна. Гэхдээ ашиг тус нь зөвхөн хориглолтоор хэмжигдэхгүй, харин дахин боловсруулалтын гүйцэтгэлээр хэмжигдэхээр байна.

Нөгөө талд худалдааны хязгаарлалт дэлхий даяар улам олширч буй орчинд энэ шийдвэр гарч ирлээ. Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын мэдээлснээр 2009-2024 онд чухал түүхий эдийн хязгаарлалт тав дахин өссөн бөгөөд хамгийн олон хязгаарлагдсан ангилал нь хаягдал, сэв байв. Энэ нь бүтээгдэхүүнээс илүүтэйгээр хаягдлын урсгалыг “нөөц” гэж үзэх хандлага тэлж байгааг илтгэнэ. Ийм нөхцөлд АНУ-ын алхам дотоодын нийлүүлэлтийн аюулгүй байдлыг нэмэх зорилготой ч дэлхийн сүлжээнд нийлүүлэлтийн чиглэл, үнэ тогтоцод нөлөөлөх боломжтой.

Вольфрамын хувьд АНУ-ын дотоодын суурь нөхцөл илүү тодорхой. АНУ-ын Геологийн албаны мэдээлснээр вольфрамыг 2015 оноос хойш дотооддоо арилжааны хэмжээнд олборлоогүй бөгөөд АНУ-д долоон компани баяжмал, аммонийн паравольфрамат, вольфрамын исэл болон/эсвэл хаягдлаас вольфрамын металл нунтаг, карбидын нунтаг эсвэл химийн бүтээгдэхүүн болгон хувиргах боломжтой гэжээ. Түүнчлэн 2025 онд дахин боловсруулалт нь улс дахь цорын ганц дотоодын вольфрамын нийлүүлэлт болсон нь энэ металлын хувьд хаягдлын урсгал ямар өндөр ач холбогдолтойг харуулж байна.

Бодлогын дэмжлэгийн шугам ч дагаж байна. АНУ-ын Эрчим хүчний яам 2026 онд дотоодын чухал материал боловсруулах, дахин боловсруулах болон холбогдох үйлдвэрлэлд 500 сая ам.доллар хүртэл дэмжлэг санал болгосон. Гэхдээ нэг жилийн хязгаарлалт нь системийг шууд “бүтээгдэхүүн” болгон хувиргахгүй тул зах зээл бодит нийлүүлэлтийн нэмэгдэл хүлээхээс өмнө цуглуулалт, ангилалт, цэвэршүүлэлтийн саад арилж чадах эсэхийг харж таарна. Үр дүн нь эцэстээ хаягдал урсгалыг дотооддоо үлдээхээс илүүтэй, түүнийг стандарт хангасан түүхий эд болгон тасралтгүй гаргах чадавхаар тодорхойлогдоно.