АНУ Иранд шинэ хориг зарлахаар болж, дэлхийн түншүүдийн сонголтод дарамт нэмэгдэв

АНУ-ын Сангийн яамны сайд Скотт Бессент Даваа гарагт Ираны эсрэг шинэ хориг арга хэмжээг танилцуулахаар байна. Тэрээр CNBC-д өгсөн ярилцлагадаа үүнийг “түүхэн дэх хамгийн хатуу хориг” гэж тодорхойлоод, “энэ нь ажиллана” гэж мэдэгдсэн. Ираныг онилсон уг алхам нь зөвхөн Тегеран төдийгүй Ирантай бизнес хийдэг улс орон, байгууллагуудын сонголтод дарамт нэмэх дохио болж байна.

Энэ мэдэгдэл Доналд Трамп өнгөрсөн долоо хоногт Ираныг онилсон “хамгийн бутлах эдийн засгийн ажиллагаа” явуулна гэж хэлсний дараа гарч ирлээ. Трамп Truth Social дахь нийтлэлээрээ хоригийг тойрон гарахад тусалсан улс орнуудад хатуу санхүүгийн шийтгэл ногдуулна гэж анхааруулсан. Ингэснээр Вашингтон зөвхөн Иранд чиглэсэн хоригийн багцыг чангатгахаас гадна гуравдагч талуудад тавих шахалтаа ил мэт болгож байна.

Бессентын хэлснээр АНУ холбоотнууд болон бусад улс орнуудаас Ирантай бизнес хийхээ зогсоохыг шаардана. Тэрээр шаардлагыг үл биелүүлсэн этгээдүүдийн эсрэг АНУ “бүх хүчин чадлаа” ашиглана гэж нэмж хэлсэн нь хэрэгжилтийг хатуу болгох мессеж гэж зах зээлүүд унших магадлалтай. Мөн Бессент “Бид тэдэнд ‘та нар бидний талд байна уу, эсвэл эсрэг талд уу’ гэж тулгана” хэмээн ярьсан нь энэ удаагийн хоригийг геополитикийн шугам таталтын нэг хэсэг болгож харагдууллаа. АНУ-ын ерөнхийлөгч өөрөө “эдийн засгийн дайн захиалж”, Ираны эсрэг хамгийн хатуу эдийн засгийн кампанит ажлыг эхлүүлсэн гэж хэлсэн нь уг чиглэлийг илүү тодруулж байна.

Вашингтоны энэ байр суурийг Бессент өмнөх жишээгээр батлахыг оролдсон. Тэрээр “Венесуэлд бүслэлт тогтоосны дараа ажилласан, Кубад одоо ажиллаж байна, Иранд ч мөн ажиллана, бид энэ дэглэмийг нуран унагана” гэж мэдэгдэв. Түүний үгээр бол хоригийг “ажиллуулна” гэдэг нь зөвхөн хязгаарлалт тогтоохоос гадна хамрагдах хүрээг тэлж, зөрчлийг таслан зогсоох санхүүгийн хэрэгслүүдийг зэрэг ажиллуулахыг илэрхийлж байна.

Тегераны тал үүнд огт өөр өнгөөр хариу өглөө. Ираны Исламын хувьсгалын хамгаалагчдын корпусын төлөөлөгч төрийн хэвлэлд АНУ-ын сүрдүүлгийг үгүйсгэж, “Дайсны дайны сөрөг нөлөөг сөрөх арга бидэнд бий” гэж мэдэгдсэн байна. Тэрээр мөн “Бид улс орнуудтай эдийн засгийн харилцаагаа төвөггүй тогтоож чадна” гэж хэлснээр Иран хоригийн дарамтыг тойрох, сааруулах боломжоо онцолсон агуулгатай байр суурь илэрхийлэв. Энэ нь Вашингтоны “тойрон гарахад тусалсан” улсуудад чиглэсэн анхааруулгатай шууд зөрчилдөж, талуудын байр суурь улам хатуу зэрэгцэн оршиж байгааг харууллаа.

Иранд чиглэсэн шинэ хоригийн хүрээ, хэрэгжилтийн нарийвчилсан нөхцөл нь Даваа гарагийн танилцуулгын дараа тодорхой болно. Гэвч Бессентын “хамгийн хатуу” гэх тодотгол, Трампын Truth Social дахь санхүүгийн шийтгэлийн анхааруулга нь аль хэдийнэ гуравдагч талын эрсдэлийг өсгөж, Ирантай ажилладаг түншүүдийг дахин тооцоолол хийхэд хүргэх шинжтэй. Иран өөрийнхөө хэлж буй “сөрөг нөлөөг сааруулах” гарцуудаа идэвхжүүлэх тусам энэ шахалт бүс нутагт хурцадмал байдлыг даамжруулах эрсдэл дагуулсаар байна.