Асуултын урьдач санааг эвдэхэд туслах 'үг солих' аргачлалыг хэрхэн хэрэглэх вэ

Ачаалсан асуултанд хариулах үед хүн өөрийн мэдэлгүй асуултын хүрээг зөвшөөрөөд, түүнд нь баригдах нь элбэг. Тийм үед эхний алхам нь шууд хариулах биш, асуултад багтсан урьдач дүгнэлт, нэршил, хүрээг нь засах явдал. Ингэж “үгийг нь сольж” чадвал ярианы чиглэл таны эсрэг эргэхээс өмнө зогсоож, өөрийнхөө гол санааг илүү тод хэлэх боломж нээгддэг. Гол нь маргааныг улам хурцатгахгүйгээр, буруу тавигдсан хүрээг зөөлөн боловч тодорхой няцаахад оршино.

Энэ аргыг Колумбын Их Сургуулийн Бизнесийн Сургууль болон Дьюкийн Их Сургуулийн Фукуагийн Бизнесийн Сургуульд багшилж байсан Дори Кларк “үг солих” гэж нэрлээд, ташаа нэршлийг илүү үнэн зөв үгээр орлуулж тайлбарлахыг зөвлөдөг. Асуултын дотор нэг үг бүхэл агуулгыг чиглүүлдэг учраас, зөв нэр томьёог сонгох нь өөрөө хамгаалалт болдог гэж тэр үздэг. Ялангуяа “та нар” гэдэг талцлын өнгө оруулсан үг, эсвэл “дайсан”, “тэмцэгч” гэх мэт өндөр ачаалалтай нэршил хэлэлцүүлгийг хурдан ширүүсгэдэг. Тиймээс хүрээг нь өөрчилж чадвал яриа хамгаалалт дээр биш, утга агуулга дээр төвлөрнө.

Кларк 1972 онд NBC-ийн Meet the Press нэвтрүүлэгт Глория Стайнем энэ аргыг ашигласныг жишээ болгон дурддаг. Ярилцлагыг хөтөлсөн Шана Александер эмэгтэйчүүдийн хөдөлгөөний талаар “Стайнем хатагтай, эмэгтэйчүүдийн хөдөлгөөн сүүлийн нэг хоёр жилд, эмэгтэйчүүд санал өгөх эрх авснаас хойших 50 жилээс ч илүү ахиц гаргасан гэдэгтэй бид бүгд санал нийлэх байх. Гэхдээ энэ бол тэмцэгч хөдөлгөөн учраас, таны харж буйгаар одоогийн дайсан хэн бэ?” гэж асуусан. Энэ асуулт “тэмцэгч хөдөлгөөн” гэдэг угт нь хүчирхийлэл, “дайсан” гэдэгт нь заавал сөрөг талтай гэх утгыг шингээсэн хүрээ тавьж байна. Өөрөөр хэлбэл, хариултад хүрэхээс өмнө тухайн зочныг аль хэдийн довтлогч байрлалд оруулах эрсдэлтэй.

Стайнем үүнд шууд “дайсан нь хэн бэ” гэж нэрлэхээс татгалзаад, асуултын гол хоёр үгийг хамгийн түрүүнд зассан байдаг. Тэр “Би үүнийг ‘тэмцэгч хөдөлгөөн’ гэж нэрлэхгүй, учир нь ‘тэмцэгч’ гэдэг нь хүчирхийллийг дагуулан ойлгуулдаг” гэж хэлээд, нэр томьёог нь өөрчилсөн. Дараа нь “Би харин Пентагоныг ‘тэмцэгч хөдөлгөөн’ гэж нэрлэх нь илүү зохистой” гэж жишээ татан, “тэмцэгч” гэдэг үгийг өөр утга, өөр нөхцөлд тохирох нэршил болгон буцааж байрлуулжээ. Ингэснээр яриа “дайсан”-ы жагсаалт руу биш, “ямар үгс хүчирхийлэл дагуулан ойлгуулдаг вэ” гэсэн илүү өргөн, өөрийн сонгосон хүрээ рүү шилжсэн.

“Үг солих” аргачлалын цөм нь өөрөө хариулт биш, харин хариултаас өмнөх цэгцлэлт. Аль үг нь ташаа, эсвэл хэт нэг талыг барьсан хүрээ үүсгэж байгааг богино өгүүлээд, яагаад өөр нэр томьёо сонгож байгаагаа товч тайлбарлахад л хангалттай. Ингэвэл асуултыг асуусан хүнийг буруутгахгүй мөртлөө, таныг “зөвшөөрсөн” мэт харагдуулах урхиас гаргана. Хамгийн чухал нь таны мессеж тодорч, маргаан нэршлийн сөргөлдөөн болж хувиралгүйгээр урагшилдаг. CNBC Select-д дурдагдсан энэ жишээ нь ярилцлага, хэлэлцүүлэг, ажлын уулзалт гээд хаана ч “хүрээг нь засах” нэг өгүүлбэр бүх яриаг өөр тийш нь эргүүлж чаддагийг сануулж байна.