Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс кобальтын экспорт дахь ураны бохирдлыг шалгаж эхэллээ

Киншаса кобальтын гидроксидын экспортын урсгалд уран хамт гарсан байж болзошгүй гэх судлаачдын тооцооллыг үндэслэн шалгалт эхлүүлэхээр болжээ. Засгийн газар уг тайланд дурдсан дүгнэлтийг үнэлэх ажлын хэсэг байгуулж, үндэсний болон олон улсын лабораториудаар давхар шинжилгээ хийхээр төлөвлөсөн байна. Албаны хүмүүс судалгааны дүгнэлтийг “анхааралтай тэмдэглэн авсан” гэж мэдэгдэв. Энэ асуудал нь нийлүүлэлтийн сүлжээний итгэлцэл, ил тод байдалд шууд хамаарах эрсдэл гэж Киншаса үзэж байна.

Шалгалтын хүрээнд Олон улсын атомын энергийн агентлагтай хамтран техникийн дэмжлэгийн ажиллагаа зохион байгуулах талаар зөвлөлдөхөөр байгаа бөгөөд эрүүл мэнд, байгаль орчны эрсдэлийг 60 хоногт үнэлж, дүгнэлтээ нийтэлнэ гэжээ. Үүний зэрэгцээ улсаас гарах ачааны машинууд дээр цацрагийн илрүүлэгч суурилуулах төлөвлөгөө гаргасан байна. Засгийн газрын байр суурь нь судалгааны арга зүйн маргаантай хэсгүүд байж болох ч хөндөгдсөн асуудлыг “үл багасгахгүй”, эсрэг баталгаажуулалтын үйл явц зайлшгүй гэсэн логикт тулгуурлажээ.

Маргааны төвд Висконсин-Мэдисоны их сургууль, Принстоны их сургуулийн судлаачдын 2000-2024 оны тооцоолол байна. Тэд кобальтын гидроксидын тээврээр 2,000-5,000 тонн байгалийн уран экспортлогдсон байж болзошгүй гэж үзсэн бөгөөд өөр 1,000-4,000 тонн уран уурхайн хаягдалд үлдсэн байж болохыг дурджээ. Судалгаанд ажилчид болон ойролцоох иргэд химийн хувьд хөдөлгөөнт цацраг идэвхт бодист өртөх эрсдэлтэйг анхааруулсан нь асуудлыг цэвэр худалдааны маргаанаас цааш өргөжүүлж байна.

Энэ тооцооллыг тайлбарлахдаа Висконсин-Мэдисоны их сургуулийн туслах профессор, цөмийн аюулгүй байдлын шинжээч Себастьен Филипп “мэдээлэгдээгүй энэ хэмжээний уран нь 600-1,500 цөмийн зэвсгийн хуваагдах материалаар хангах, эсвэл хөнгөн усан реакторыг 10-25 жил ажиллуулах хэмжээтэй” гэж хэлэв. Гэхдээ тэрээр “манай шинжлэх ухааны судалгаа үүнийг зориуд Конгогоос гаргасан гэдгийг нотлоогүй” гэж онцолсон байна. Өөрөөр хэлбэл, эрсдэлийн хэмжээс том гэж хэлж болох ч санаатай зөрчил, эсвэл тогтолцоот хууль бус урсгалыг шууд батлахгүй гэдэг байр суурь давхар явжээ.

Нөгөө талд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс дахь Хятадын хөрөнгө оруулалттай уул уурхайн компаниудын холбоо, USMCC дотоод шалгалтаар хэт өндөр ураны түвшин илрээгүй гэж мэдэгдсэн. Тус холбоо тогтмол дээжлэлт, чанарын хяналтын мэдээлэл нийтэлнэ гэж нэмээд, “холбооноос хийсэн нарийвчилсан шалгалтын дараа Зүүн өмнөд Конгод ажилладаг Хятадын уул уурхайн компаниудын олборлосон, боловсруулсан, экспортолсон ямар ч кобальтын бүтээгдэхүүнд хэт өндөр уран агуулагдаагүй” гэж онцоллоо. Конгогийн тал мөн судалгааны зарим тооцоолол нь шууд хэмжилтэд бус, тухайн байгууламж бүрт хамаарахгүй загварчлалд тулгуурласан гэж маргаж байна.

Гэсэн ч маргаан хурцадвал Хятадын зах зээл рүү чиглэсэн урсгалд нэмэлт хяналт, зардал үүсч, ил тод байдалд дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй. Кобальтын гидроксидын экспортод тавих давхар лабораторийн шинжилгээ, ачааны машинуудын цацрагийн илрүүлэлт зэрэг нь нийлүүлэлтийн сүлжээний дагаж мөрдөх шаардлагыг чангатгах талтай бөгөөд зах зээл оролцогчдод стандартын нийцэл, баримтжуулалтын ажлыг нэмэгдүүлнэ. Шалгалтын дүгнэлт 60 хоногт гарах хүртэл талууд өөр өөрийн нотолгоо, тайлбараа зэрэгцүүлэн тавьсаар байх төлөвтэй байна.