Бусдын утасны дэлгэц рүү харах нь яагаад зүгээр нэг “сониуч зан” биш вэ?

Автобусанд хажууд сууж буй хүний мессеж санамсаргүй нүдэнд тусах, найзынхаа утсан дээр юу бичиж байгааг өнгийж харах, эсвэл ажлын ширээний хажуугаар өнгөрөхдөө компьютерын дэлгэц рүү нь харчих тохиолдол бидний өдөр тутмын амьдралд цөөнгүй. Гэхдээ дэлгэц нүдэнд харагдаж байна гэдэг нь тэнд байгаа мэдээллийг харах зөвшөөрөлтэй гэсэн үг биш.

Судлаачид бусдын гар утас, компьютер зэрэг төхөөрөмжийн дэлгэц дээрх мэдээллийг зөвшөөрөлгүй ажиглах үйлдлийг “shoulder surfing” гэж нэрлэдэг. Энэ нь нууц үг, банкны мэдээлэл зэрэг эмзэг мэдээлэл алдагдах эрсдэл үүсгэхээс гадна хүний хувийн орон зай, тав тухтай байдалд нөлөөлдөг болохыг судалгаанууд харуулжээ.

Хүмүүсийн 90 гаруй хувьд сөрөг мэдрэмж төржээ

2017 онд нийтлэгдсэн “Understanding Shoulder Surfing in the Wild” судалгаагаар өөрийнх нь дэлгэц рүү бусад хүн харж байгааг анзаарсан хүмүүсийн 90.2 хувьд сөрөг мэдрэмж төрсөн байна. Оролцогчид уурлах, тавгүйрхэх, дарамт мэдрэх, ичих зэрэг мэдрэмж төрснөө илэрхийлжээ. Зарим нь үүнийг хувийн нууцад нь халдсан мэт хүлээн авсан бол зарим оролцогч өөрийгөө ажиглуулж, тагнуулж байгаа мэт мэдэрсэн байна. Сонирхолтой нь дэлгэц рүү зөвшөөрөлгүй харсан хүнд ч энэ үйлдэл үргэлж таатай санагддаггүй аж. Судалгаанд дэлгэц рүү харсан хүний мэдрэмжийг дурдсан тохиолдлуудын дөрөвний нэгээс илүүд нь тавгүйрхэх, буруутай эсвэл ичсэн мэт санагдах зэрэг сөрөг мэдрэмж тэмдэглэгджээ. Өөрөөр хэлбэл, дэлгэцийн эзэн төдийгүй харж буй хүн өөрөө ч бусдын хувийн орон зайд халдаж байгаагаа тодорхой хэмжээнд мэдэрдэг байна.

Нэг удаагийн тохиолдол ч утсаа ашиглах хэв маягийг өөрчилж болно

2025 онд нийтлэгдсэн “What you think is private is no longer” судалгаанд Их Британийн 91 ухаалаг утас хэрэглэгчийг хамруулж, бусад хүн дэлгэц рүү нь зөвшөөрөлгүй харсан явдал дараа нь тэдний зан үйлд хэрхэн нөлөөлснийг судалжээ. Оролцогчдын 58.24 хувь нь ийм явдал хувийн нууцын талаарх ойлголт, мэдрэмжид нь нөлөөлсөн гэдэгтэй тодорхой хэмжээнд эсвэл бүрэн санал нийлсэн байна. Зарим оролцогч үүний дараа утсаа ашиглахдаа эргэн тойрноо шалгах, хэн ард нь байгааг анзаарах зэргээр илүү болгоомжтой болжээ. Мөн олон нийтийн газар банкны мэдээлэл болон бусад эмзэг мэдээллээ нээхээс зайлсхийдэг болсон тохиолдлууд ч бүртгэгдсэн байна. Ингэснээр бусдын нэг удаагийн үйлдэл тухайн хүний төхөөрөмжөө цаашид хэрхэн ашиглахад хүртэл нөлөөлөх боломжтойг судалгаа харуулжээ.

Хийж байсан зүйлээ дуусгахад хүртэл саад болдог

Бусдын дэлгэц рүү харах нь зөвхөн тухгүй мэдрэмж төрүүлээд өнгөрөхгүй байж болохыг мөн дээрх судалгаа харуулсан. Оролцогчдын 62.63 хувь нь өөрийнх нь дэлгэц рүү бусад хүн харсан явдал тухайн үед хийж байсан зүйлээ дуусгахад саад болсон эсвэл удаашруулсан гэдэгтэй тодорхой хэмжээнд эсвэл бүрэн санал нийлжээ. Учир нь ийм нөхцөлд хүн дэлгэцээ нуух, төхөөрөмжөө барих байрлалаа өөрчлөх, эргэн тойрноо анзаарах эсвэл хийж байсан зүйлээ бүр зогсоох шаардлагатай болдог. Гар утас, компьютер бидний хувийн харилцаа, зураг, санхүүгийн мэдээлэл, ажилтай холбоотой материал зэрэг олон төрлийн мэдээллийг нэг дор агуулдаг болсон. Тиймээс хүн ямар мэдээллээ, хэнд, хэзээ харуулахаа өөрөө сонгох боломжтой байх нь хувийн орон зайн нэг хэсэг юм. Тухайн хүн утсаа автобусанд, кофе шопт эсвэл ажлын байрандаа ашиглаж байгаа нь хажууд байгаа хүнд мессежийг нь унших, зургийг нь ажиглах зөвшөөрөл өгсөн гэсэн үг биш. Тиймээс хэн нэгний утасны дэлгэц нүдэнд тань харагдсан ч харахгүй өнгөрөх нь технологийн хэрэглээний дүрэм гэхээсээ илүү бусдын хувийн орон зайг хүндэтгэх энгийн соёл юм.