Чухал ашигт малтмалын хомсдол олборлолтоос илүү боловсруулалт, нийлүүлэлтийн найдвартай байдлаас шалтгаалж мэднэ

GEM Mining Consulting чухал ашигт малтмалын ирээдүйн хомсдол нь зөвхөн олборлолтын хэмжээ бус, цаашдын боловсруулалт болон нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний найдвартай байдлаас шууд хамаарч болзошгүй гэж дүгнэжээ. Тус байгууллага Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн 2035 оны төлөв дээр тулгуурлан зэс, лити, никель, кобальт, батарейн зэрэглэлийн графит, соронзон ховор шороон элементийн нийлүүлэлтийг шинжилсэн байна. Нөөц, хүчин чадлын тоон өсөлт хангалттай мэт харагдавч бодит үед “сул холбоос” нь өөр түвшинд илэрч болзошгүйг тэд онцолжээ.

Судалгаанд дурдсанаар зарласан үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын тооцоо нь ашиглалтад оруулах хугацаа, үйлдвэрлэл нэмэгдүүлэх явц, бүтээгдэхүүний чанар, хэрэглэгчийн баталгаажуулалт, тасалдлын эрсдэл зэрэг чухал хүчин зүйлсийг бүрэн тусгадаггүй. Энэ нь ирээдүйн нийлүүлэлтийг хэт өөдрөгөөр харагдуулах эрсдэлтэй гэж GEM Mining Consulting тэмдэглэв. Ийм зураглал бодит нийлүүлэлтийн тасалдлыг бүдэгрүүлж, бодлого ба хөрөнгө оруулалтын анхаарлыг буруу чиглэлд аваачих магадлалтай. Өөрөөр хэлбэл олборлолтын хүчин чадал нэмэгдсэн ч бүтээгдэхүүн зах зээлд “очих” гинжин хэлхээ тасалдах эрсдэл арилахгүй.

Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн 2035 оны төлөвөөр литийн хэрэгцээний 68 хувь, кобальтын 74 хувь, зэсийн 75 хувийг л хангана гэж тооцжээ. GEM-ийн үнэлгээгээр лити нь эзлэхүүний хомсдлын дарамт хамгийн ихтэй бөгөөд Volume Scarcity Index оноо 80, харин зэс 62 байна. Кобальт нь нийлүүлэлтийн дутагдалтай зэрэгцээд гинжин хэлхээний эмзэг байдлын үзүүлэлт 78-тай гэж үнэлэгджээ. Нийлүүлэлт хангалтгүй гэх дохио нь зөвхөн нэг шугамаас бус, эрдэс бүрийн өөр өөр шалтгаанаас зэрэг үүсэж байгааг эндээс харж болно.

Гэхдээ нийлүүлэлтийн “хамралтын хувь” өндөр гарсан ч гинжин хэлхээ нь эмзэг хэвээр байх тохиолдол байгааг судалгаа онцолж байна. Тухайлбал графит болон соронзон ховор шороон элементийн нийлүүлэлтийн хамралт 96 хувь, 107 хувь гэж таамаглагдсан ч нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний эмзэг байдлын оноо хамгийн өндөр буюу 89, 95 гэж гарчээ. Энэ нь тоон дүнгээр хангалттай мэт боловч боловсруулалт, технологи, хэрэглэгчийн бүтэц, нийлүүлэлтийн төвлөрөл зэрэг хүчин зүйл дээр “нарийн хоолой” үүсэж болох зураглал юм. Үүнтэй адилаар нэг төрлийн эрдэст 92 хувийн хангалт хүлээгдэж байгаа ч Индонез-Хятадын төвлөрөл, төрөлжсөн боловсруулалт хязгаарлагдмал тул гинжин хэлхээний эмзэг байдлын оноо 66 хүрсэн гэж дурдав.

Тиймээс “нэг жор”-оор бүх эрдэст хандах нь үр дүн муутай гэж GEM Mining Consulting үзжээ. Тэд эрдэс бүрт өөр шийдэл хэрэгтэй бөгөөд зэс, лити, кобальтад төслийн найдвартай хэрэгжилт, харин графит ба соронзон ховор шороонд боловсруулалт, технологи, хэрэглэгчийн төрөлжилт чухал гэж тэмдэглэсэн байна. Мөн жишээ тооцоонд жилд 100,000 тонн нэрлэсэн хүчин чадалтай төсөл бодит найдвартай гарцын хувьд 60,200 тонн болж буурч болохыг харуулсан нь “зарласан хүчин чадал” дангаараа хангалттай үзүүлэлт биш гэдгийг сануулж байна. Энэ логикоор бодлого, хөрөнгө оруулалт нь зөвхөн олборлолтыг өдөөхөөс илүүтэй, боловсруулалтын бэлэн байдал ба худалдан авагчийн баталгаажуулалт руу зэрэг чиглэх шаардлага гарч байна.

Эцэст нь GEM Mining Consulting боловсруулалт нь баталгаатай, бүтээгдэхүүн нь хэрэглэгчээр баталгаажсан, дэд бүтэц нь найдвартай жижиг төсөл нь зах зээлд гарах гарцгүй том нөөцөөс стратегийн хувьд илүү үнэ цэнтэй байж болохыг дүгнэв. Нийлүүлэлтийн эрсдэлийг бууруулах түлхүүр нь “хэдийг олборлох вэ” гэдгээс гадна “юуг, ямар чанартайгаар, хэнд хүргэх вэ” гэдэг дээр шийдэгдэнэ гэсэн санаа эндээс тодорч байна. 2035 оны төлөвийн тоонууд хангалтгүй хангалтын эрсдэл үргэлжлэхийг харуулж байгаа тул сул холбоосыг эрдэс бүрээр нь оношилж, түүнийг чиглэсэн шийдэл гаргахгүй бол тасалдал давтагдах магадлал өндөр хэвээр үлдэнэ.