Энэтхэгийн Үндэсний шалгалтын агентлаг итгэл сэргээх зорилготой байгуулагдсан ч самгардаантай нүүр туллаа

Энэтхэг улс 2017 онд шударга, ил тод, стандартад нийцсэн шалгалт явуулах зорилгоор Үндэсний шалгалтын агентлагийг байгуулсан. Холбооны Боловсролын яамны харьяанд ажиллах энэ байгууллага асуулт задрах, захиргааны алдаа, хуулбарлалтын маргааныг бууруулж, итгэл сэргээх ёстой байв. Тэр цагаас хойш анагаах, инженер, их сургуулийн элсэлт, багшлах ба судалгааны эрхийн шалгалтууд зэрэг хамгийн өрсөлдөөнтэй шалгалтуудыг хариуцах болсон. Гэвч найман жилийн дараа тогтолцоог засна гэсэн агентлаг өөрөө итгэлийн хямралын төвд орж ирлээ.

Зургадугаар сард асуулт задарснаас болж хоёр сая гаруй хүн чухал анагаахын элсэлтийн шалгалтаа дахин өгөхөөр болсон нь олон долоо хоногийн залуусын эсэргүүцлийг өдөөсөн гэж мэдээлсэн. Эсэргүүцлийн үр дүнд Холбооны Боловсролын сайд огцорсон гэж мөн мэдээлсэн байна. Дараагийн алхам болгон Засгийн газар шалгалтын системд итгэл сэргээх шинэчлэлийн зөвлөмж боловсруулах өндөр түвшний ажлын хэсгийг технологийн тэрбумтан Нандан Нилеканигаар ахлуулан байгуулжээ. Өмнө нь 2024 онд өөр нэг анагаахын элсэлтийн шалгалтын зөрчлөөс үүдэн мөн адил зөвлөл байгуулж, 100 гаруй шинэчлэлийн санал дэвшүүлснээс тал гаруй нь хэрэгжсэн гэж мэдээлсэн нь энэ удаагийн ажлын хэсгийн хүлээлтийг өндөрсгөж байна.

Сүүлийн саруудад будилаан зөвхөн нэг шалгалтаар тогтноогүй. Энэ жил нэг шалгалтыг Үндэсний шалгалтын агентлаг гурван хичээл дээр алдаа гарсан гэж үзэн дахин цуцалсан гэж мэдээлсэн. Мэнси Банзал нэртэй сурагч нөлөөлсөн худалдааны чиглэлийн шалгалтаа өгсөн бөгөөд 9-р сарын 9-нд дахин шалгалт өгөхөөр болсон байна. Түүний “Эдгээр саруудад би амьдралаа хойш тавьж, фитнес ч яваагүй, найзуудтайгаа уулзаагүй, гэр бүлийн арга хэмжээнд ч очоогүй, одоо бүх зүйл тодорхойгүй боллоо, Засгийн газар дахин задрахгүй гэдгийг амлаж чадах уу” гэсэн үг нь шалгалтын алдаа нэг удаагийн тохиолдол биш, амьдралын хэмнэлд шууд нөлөөлдөг эрсдэлийг илтгэнэ.

Шийдэл талаас нь харвал гол маргаан нь шалгалтын дэд бүтэц, зохион байгуулалтын загвар дээр төвлөрч байна. Би-Би-Си-д ярьсан Би Жэй Рао “Дижитал холболт улс даяар их сайжирсан, одоо нөөцөө нэмээд дэд бүтцээ шинэчилж, компьютерт суурилсан шалгалт руу шилжих хэрэгтэй” гэжээ. Тэр “Одоогоор шалгалтын төвүүд түр чанартай, тэднийг стандартад нийцсэн, төрийн хяналттай онлайн төвүүдээр солих ёстой” гэж хэлсэн байна. Мөн түр ажилтнууд олширвол хариуцлага, ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлнө гэж анхааруулж, академик мэдлэгтэй, үнэлгээ зохион байгуулж байсан туршлагатай хүмүүс хэрэгтэй гэж тайлбарласан нь түр зуурын арга хэмжээ бус, тогтолцооны засвар шаардаж байгааг санууллаа.

Нөгөө талд шалгалтын бүтэц өөрөө ганц алдаанд бүх системийг сөхрүүлэх хэмжээнд эмзэг байна гэсэн шүүмжлэл явна. Кешав Аггарвал Би-Би-Си-д “Өөр өөр үе шат, өөр өөр өдөр, өөр өөр асуултын багцтай байвал нэг шалгалтад ногдох эрсдэл буурч, систем илүү тэсвэртэй болно” гэж хэлсэн. Яамини Айярын өгүүлснээр ингэснээр шалгалт цуцлагдах эсвэл гүйцэтгэл тааруу үед дахин боломж олгож, бүтэн нэг жилийг алдах эрсдэлийг бууруулна. Гэхдээ Айяр мөн Үндэсний шалгалтын агентлаг шалгалтыг илүү аюулгүй болгож магадгүй ч сая сая оюутан цөөн суудлын төлөө өрсөлдөж, ганц шалгалт ирээдүйг нь шийддэг тогтолцоог дангаараа өөрчилж чадахгүй гэж онцолсон байна.

Итгэлийн хямралын гол жин нь эцэстээ сурагчдын нуруун дээр бууж байна. Пари “Маш бухимдалтай байсан, бүх бэлтгэл талаар болж, бид дахиад эхнээс нь эхлэх хэрэгтэй болсон” гэж хэлээд, “Засгийн газар хэдэн ч зөвлөл байгуулсан яах вэ, асуулт дахин задрахгүй байхуйц бат бөх систем л хэрэгтэй” гэж нэмжээ. Харин Пи-Ти-Ай мэдээллийн агентлагт ярьсан М Жагадеш Кумар “Нэгдсэн үндэсний шалгалтын байгууллага нь аюулгүй байдлын нийтлэг стандарт, технологи, шалгуулагчийн үйлчилгээ, дүнгийн журам санал болгодог, олон агентлаг байгуулбал зардал давхардаж, хамгаалалт жигд бус болно” гэж тайлбарласан. Би Жэй Рао ч “Бүх зүйл муу байсан гэсэн үг биш, алдагдал сонсогдоогүй олон шалгалтыг амжилттай зохион байгуулсан” гэж хамгаалсан ч дараагийн бодит шалгалт нь амлалт, зөвлөмжөөс илүүгээр энэ системийн итгэлийг эргүүлж чадах эсэхийг шалгах бололтой.